Tuimelende boekenbergen

AMSTERDAM. Wolkers ligt er, Reve ook en zelfs De Pupil van Mulisch heeft een plaatsje in de uitgestrekte kasten van de door schrijvers gevreesde graftombe: superramsj-specialist De Slegte. Daar komen de boeken die niet meer 'lopen'. Die verkeren in goed gezelschap. Door de rusteloosheid van de uitgeverij en de boekhandel wordt De Slegte steeds beter voor de trend-ongevoelige klant. De Slegte is geen schande. Onder de 10.000 nieuwe titels (4.500 nieuwe binnen- en buitenlandse per jaar) zijn vele honderden goedkope klassieken.

De zaak aan de Amsterdamse Kalverstraat is als een tweetraps oliekraker. Beneden en in de kelder de nieuwe werken, in de bovenste twee verdiepingen de uitgeraffineerde antieke en tweedehands boeken die door hun grotere zeldzaamheid in prijs zijn opgewaardeerd.

Door de trends van jaren geleden te volgen ontmaskert De Slegte de modieuze grillen. De klant kan kiezen tussen drie geïllustreerde Kama Sutra's en vele geïllustreerde adviesboeken voor goed vissen of gezond en gelukkig zijn. Op de begane grond schuin tegenover handleidingen over reparatie van de Ford Taunus en andere verouderde modellen staat de grote literatuur, als een statige dame in de laadbak van een vrachtauto. Svevo, Vestdijk, Helman. Getalsmatig even sterk vertegenwoordigd zijn Fred Emmer (Opstappen), Jos Brink (Dagboek), Jan Brusse (De Sierlijke, Dierlijke Dagen met Jou), Liesbeth Vroege (Hartslagen in Barcelona) en een zekere Bert Jansen (Werklicht). De druk ruikt niet meer zo nieuw. Het papier begint al te verzuren. Er zijn er teveel. De organisatoren van de Boekenweek zouden niet trots moeten zijn op de tuimelende bergen van 1.600 nieuwe Nederlandstalige titels dit jaar. Is dit de kleurengloed van het boekherfsttij? Alle boeken worden als edel beschouwd maar de honger naar nieuwe titels verdringt goede schrijvers. Sommige non-fictieboeken zijn als kranten zo vluchtig. Hoe actueler, des te sneller het veroudert. De Slegte verlengt het commerciële leven met een jaar of wat maar moet er ook van af. Zo schaffen de uitgevers door overproductie hun eigen vaste boekenprijs af. Ter ere van de boekenweek geeft De Slegte deze week romans weg bij de kassa. De Held van het Potspel van Dirkje Kuik is al op.

De publicatiedrang is niet te stuiten. In de wereld van feiten en cijfers hebben verzonnen verhalen de hoogste status. Televisie-omroepers en cursiefjes-schrijvers dromen van de grote roman. Elke titel heeft een kleine zegetocht achter de rug. Eerst de plannen van de schrijver of het voorstel van de uitgever. Daar moet op gedronken worden. Dan volgt het contract, het geheimzinnige 'bezig zijn met het schrijven van een boek', vaak gevolgd door publicatie. De presentatie van het eerste exemplaar is vaak feestelijk besprenkeld met een receptie. Gesigneerde exemplaren worden uitgedeeld aan vrienden. Misschien een uitnodiging voor het Boekenbal. De verwachtingen zijn groot. Roem en rijkdom wachten. Daarop volgen de tegenvallende verkoopcijfers. De boekhandel wil wat nieuws en de uitgever mag zijn voorraad houden.

De ramsj biedt een herkansing. Voor vijf gulden kun je Limburg vanuit de lucht of Gelderland in oude kaarten niet laten liggen. Holistix: je goed voelen en er goed uitzien, voor nog geen zeven gulden. Juffrouw Lot van Vestdijk doet 10 gulden. Wie zo weinig heeft betaald, hoeft het boek eigenlijk ook niet te lezen. Thuis komt de nieuwe aanwinst op de stapel plannen voor later.

Het Slegte-boek is als de op de markt gekochte groentesnijder die na één keer gebruik in de kelder beland. Tegen de tijd dat het gekochte boek aan de beurt komt, is de belangstelling alweer elders. De boekenkast puilt uit met ruggen zonder rimpels. Maar de eigenaar gedraagt zich als een oude sjacheraar. Zijn huis is vol maar hij wil ze niet kwijt. Bij verhuizing of na overlijden worden ze aan de straat gezet of komen in het beste geval bij het antiquariaat. De meeste boeken worden wel gekocht maar niet gelezen.

Bij de Slegte bladeren technodromers wat in computergidsen, platenboeken met vliegtuigen, locomotieven of in de replica's van Verzameling van vier en tachtig stuks Hollandsche schepen. Geteekend en op kooper gebracht door R. Groenewegen. Afgeprijsd tot beneden het tientje. Vele honderden kilo's kunstboek met Van Gogh, Magritte, De Stijl en de schatten van de Inca's. Een man met verwaaid, grijs haar en in een donker jack bekijkt literatuurwetenschappelijke essays uit de jaren zestig en een bejaard stel bewondert een platenboek over de Acropolis.

Bij hoge kortingen denken de klanten geld te sparen door het uit te geven. Op technische of duidelijk gedateerde boeken na verkoopt De Slegte bijna alles uit. De mensen geven gehoor aan de aanvechting tot conservering, tot het bewaren van de bladzijden vol potentiële kennis, de kleurige plaatjes van verre monumenten. De koper heeft de zelfde zucht tot volledigheid als de schrijver die zijn gedachten in één band wilde verzamelen.

Aan de algemene bewaardrift komt alleen de bibliotheek systematisch tegemoet. Wie een boek leent, heeft het echt nodig en de bibliotheek stelt een termijn aan het lezen. Al dat schrijversgetob aan de woordverwerker is dan niet voor niets geweest. Met moderne computertechniek kan ook niet-publicabele kennis voor kleine groepen lezers toegankelijk gemaakt worden. Via een netwerk zuigt de huiscomputer de hoofdstukken op, met plaatjes en al. Wat niet bevalt, kan meteen worden gewist.

Ik ga toch met een volle tas De Slegte uit. Een grappige tweedehands Tom Wolfe, Bomans' Erik, of het klein insektenboek om voor te lezen en Zusters van Liefde van Albert Helman omdat ik De Medeminnaars zo goed vond. Afscheid van Domineesland van Menno ter Braak komt het eerst aan de beurt, want het tweedehands exemplaar kwam op wel ƒ 17,50. Daarbij krijg ik De Gouden Lamp van K.L. Poll cadeau. Ze komen op de stapel onder Moby Dick waar ik aan de laatste hoofdstukken toe ben en The Trouble with Friendship van Benjamin DeMott. Ze kosten weinig, deze goede voornemens.