Het vertrek

HET BESTUUR VAN HET CTSV heeft de eer aan zichzelf gehouden en stapt op. Onder enorme politieke druk van staatssecretaris Linschoten (Sociale Zaken), met behoud van salaris maar zonder gouden handdruk. Dat begrip heeft de afgelopen dagen een tè beladen klank gekregen in Den Haag. Niemand, ook de politieke leiders van de drie partijen waaruit de CTSV-bestuurders gerecruteerd zijn, steekt een vinger uit om Dian van Leeuwen (VVD), Martin van Rooyen (CDA) en Gerrit Jan van Otterloo (PvdA) in bescherming te nemen. Hier hangen drie barbertjes voor de crisis bij het toezicht op de sociale verzekeringen.

CTSV klinkt als een soap-serie op de televisie. De ruzies op het kantoor in Zoetermeer zouden een goed scenario opleveren, met een duizelingwekkende lijst van cryptische afkortingen voor organisaties die een aanzienlijk deel van de Nederlandse sociale zekerheid beheren. De opsplitsing van de Sociale verzekeringsraad (SVR), zowel uitvoerder van als toezichthouder op de sociale zekerheid (onder meer WAO, ziektewet, kinderbijslag, met een omzet van 80 miljard gulden per jaar), in een uitvoerend orgaan (TICA) en een college van toezicht (CTSV), op 1 januari 1995, betekende namelijk niet het einde van de bestuurlijke problemen, maar het begin van nieuwe conflicten. De bedoeling was dat de opsplitsing de macht van de bedrijfsverenigingen, bestaande uit vertegenwoordigers van de werknemers- en werkgeversorganisaties, in de sociale zekerheid zou breken. Het effect was dat een loopgravenoorlog ontstond om de macht.

In dit ogenschijnlijk doodsaaie wereldje van uitvoeringsorganisaties gaat de werkelijkheid het verbeeldingsvermogen te boven. Vier directeuren en daarboven drie voltijdsbestuurders moesten leiding geven aan een kantoor van tweehonderd mensen. Het CTSV werd omgedoopt in een 'zelfstandig bestuursorgaan', de modieuze manier om ambtelijke diensten 'op afstand van de politiek' te plaatsen. Plat gezegd: om de salarissen te verhogen, lease-auto's in te voeren, zaktelefoons aan te schaffen - en politieke bemoeienis te weren zonder marktwerking te introduceren. Ieder organisatiebureau kon voorspellen dat dit bestuursmodel niet zou werken en ruzies zou opleveren. Plus veel advieswerk voor organisatiebureaus om de boel te reorganiseren.

HET VERTREK VAN de drie bestuursleden heeft alles te maken met de politieke rel van een week geleden over staatssecretaris Linschoten en de CTSV-rapportage over de ziektewet. De ondernemingsraad, die het personeel vertegenwoordigt, is een bolwerk van de vakbeweging. Vlak voordat Linschoten vorig jaar de privatisering van de ziektewet gehaast door het parlement wilde loodsen, kwam het CTSV met een onderzoek waaruit zou moeten blijken dat die privatisering helemaal niet nodig was omdat vorige aanpassingen in de Ziektewet al genoeg resultaten hadden afgeworpen. Dit was koren op de molen van de vakbeweging en het had de PvdA-fractie in de Kamer tegen de plannen van Linschoten moeten mobiliseren. Het was een hinderlaag, waarmee de bestuurlijke crisis binnen het CTSV uitgroeide tot een brandende politieke kwestie.

Linschoten heeft de kwestie afgehandeld met list en bluf - en is daarmee weggekomen in de Kamer. De privatisering van de Ziektewet is aangenomen. Het bestuur van het CTSV was minder fortuinlijk. Het bleek niet in staat om het personeel, de ondernemingsraad en de directeuren in toom te houden. Machtsposities laten zich niet zomaar inperken door drie buitenstaanders die zo duidelijk met een aardige bestuursbaan waren beloond omdat ze in de politiek op een zijspoor waren geplaatst. Het spel van dubbele agenda's, informatie die uitlekte naar politici, ambtenaren of de media, het verzet tegen reorganisaties en de vakbondsinvloed binnen het CTSV hebben vervolgens het bestuur gesloopt.

DE BESTUURDERS WAREN niet tegen hun taak opgewassen, ze hadden waarschijnlijk nooit benoemd moeten worden. Bij zelfstandige bestuursorganisaties die noch door de tucht van de markt, noch door de politiek worden gestuurd, ligt oncontroleerbaarheid op de loer. Bij het CTSV moest ook nog hoognodig intern gesaneerd worden. Daartoe is een zevenkoppige leiding van een bestuur plus directie met tegengestelde belangen niet in staat, daarvoor is een manager nodig die van wanten weet. Zoals bij alle soap-series op televisie: wordt vervolgd.