Geen nee-optie bij Stormvloedkering

Rijkswaterstaat heeft besloten de 'nee-optie' in de sluitingsprocedure van de Stormvloedkering Nieuwe Waterweg te laten vervallen. Daarmee is de mens niet langer bij machte een door de computer genomen besluit tot het doen uitvaren en afzinken van de sectordeuren te blokkeren. Tot nu toe was die 'rode knop' er wel.

De beslissing 'wel of niet sluiten' wordt bij de Stormvloedkering, die najaar 1997 wordt opgeleverd, genomen door het Beslis en Ondersteunend Systeem (BOS). Het beslaat 4.000 pagina's aan programmatuur die zijn vertaald naar een Stratus Continuum 610 computer in het bedieningsgebouw aan de noordzijde van de kering. Iedere tien minuten toetst het de voorspelde situatie aan een lijst vooraf opgestelde sluitingscriteria. Daartoe heeft Rijkswaterstaat de gegevens van 5.600 stormen verzameld, en per storm tien varianten ingevoerd.

Behalve de Stormvloedkering Nieuwe Waterweg beslist BOS ook over het sluiten van de Hartelkering en de Hartelsluizen onder Vlaardingen. Als die dicht moeten, rekent het programma eerst uit wat daarvan de consequentie is voor het waterpeil in Rotterdam en Dordrecht. Is de verlaging onvoldoende, gaat ook de Waterweg dicht.

Belangrijk onderdeel van BOS is het computermodel Sobek. Dit waterbewegingsmodel, ontwikkeld door de RIZA in samenwerking met het Waterloopkundig Laboratorium, berekent de verwachte waterstanden bij Rotterdam, Spijkenisse en Dordrecht, daarbij gevoed door actuele en historische gegevens, verwachtingen over de waterafvoer van de drie grote rivieren, de waterstand van de Noordzee bij Hoek van Holland en het Haringvliet, de windkracht en -richting bij Hoek van Holland en de toestand van de spuien in het Haringvliet. Alles afkomstig van de meetnetten van Rijkswaterstaat, het Hydro- en Meteo-Informatiecentrum Rijnmond en de Stormvloed Waarschuwingsdienst en aangeleverd per 'digilijn' van de PTT (bij storing via een satellietverbinding).

Gevaarlijke zaak

De beslissing tot sluiting van de kering neemt BOS 24 uur van te voren. Tot drie uur voor de sectordeuren de Nieuwe Waterweg opvaren, kan het systeem dit besluit herzien. Tot voor kort was het mogelijk dat de mens vlak voor het openen van de dokken de sluiting afblies. “Een gevaarlijke zaak”, aldus Stanley Deighton, projectleider BOS bij Rijkswaterstaat. “Professor Wagenaar van de Leidse universiteit heeft uitgerekend dat de mens in één op de duizend gevallen in zo'n situatie de fout ingaat. Bijvoorbeeld door gevoelsmatig het economische belang - de haven loopt per dag 8 miljoen gulden mis bij een afgesloten Nieuwe Waterweg - te zwaar te laten wegen. Nu we zwart op wit hebben dat onze software aan de hoogste eisen voldoet, vergelijkbaar met die uit de bemande ruimtevaart, en de kans op een verkeerd besluit in de automatische BOS-procedure één op de honderdduizend is, was het uitrangeren van de mens niet meer dan logisch. Waarom zou je nog langer iemand met zo'n enorme verantwoordelijkheid opzadelen?”

Een ander argument om de 'stopknop' te schrappen is het gevaar dat, wanneer de kering halverwege het uitvaren wordt 'teruggeroepen', er een kleine kans bestaat op instorten van de constructie als gevolg van dynamische instabiliteit. Datzelfde gevaar dreigt als bij het openen van de kering wordt ingegrepen.

Om over de vereiste betrouwbaarheid te beschikken, is BOS toegerust met hardware gesplitst over twee identieke takken, beide met meervoudig uitgevoerde deelsystemen. Ontstaat in de ene tak een fout, dan schakelt de computer vanzelf over op de andere. Deighton: “Mocht BOS het als gevolg van een storing toch laten afweten, dan staat het programma in ieder geval handmatige bediening alsnog toe. Personeel wordt sowieso acht uur voor het begin van een sluiting opgeroepen.”

DOS gaat ook over de proefsluitingen van de Stormvloedkering. Naar verwachting zal het 'waterbouwkundige wereldwonder' eens in de tien jaar dicht moeten. Om te kijken of alles naar wens functioneert, is jaarlijks in een proefsluiting voorzien. Die moet ruim van te voren bij BOS worden aangevraagd. Deighton: “De computer bepaalt of het kan, en wanneer het kan. Ook daar heeft de mens zich bij neer te leggen, en dat is maar goed ook.”