Vrolijke kunst in de brave Bouwfondscollectie; Een uil als duopassagier

Tentoonstelling: Bouwfonds kunstcollectie: 20 jaar verzamelen. T/m 14 april, Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Brochure fl 15,-

Liefde en berekening. Deze motieven liggen meestal ten grondslag aan bedrijfscollecties. Oprechte liefde voor de kunst en de behoefte aan prestigieuze wandversiering strijden bij het verzamelen om voorrang. En niet te vergeten de verbetering van het werkklimaat. His Manager's most loyal opposition - zo omschrijft het Bouwfonds Nederlandse Gemeenten de rol van de kunst in het bedrijf. Tot half april is in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam te zien wat het Bouwfonds in twintig jaar zoal heeft verzameld.

De Bouwfondscollectie is met ongeveer vierhonderd werken klein in vergelijking tot de collecties van de KPN en ABN AMRO die respectievelijk 15.000 en 13.000 werken omvatten. De laatste jaren nemen deze en andere bedrijven als Peter Stuyvesant (The Rothmans Tobacco Company), de Nederlandsche Bank, de ING Bank en de Rabobank een belangrijk deel van de omzet van Nederlandse galeries voor hun rekening. Volgens Het Parool is dit gemiddeld zelfs veertig procent.

Wim Beeren, oud-directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam maakte de selectie voor de tentoonstelling in Museum Boijmans. In een videofilm noemt hij het karakteristieke van de Bouwfondscollectie dat ze niet zo karakteristiek is. Is dit een compliment? Volgens Beeren is met een onbevangen blik gereageerd op de kunst van nu. Wie de expostie bekijkt kan dit ten dele beamen. Er is niet gestreefd naar volledigheid, er zijn geen stromingen verzameld maar persoonlijkheden. Bekende en minder bekende kunstenaars uit binnen- en buitenland zijn vaak vertegenwoordigd met verrassende werken.

De Duitser Dieter Krieg schilderde bijvoorbeeld op een groot doek met forse, pasteuze verfstreken een omvallende bloempot met een iel groen stekje erin. Kriegs dynamische schildertrant tilt dit triviale voorwerp uit boven een simpele afbeelding van de werkelijkheid. Tegenover het schildergeweld van Krieg staat een fijnzinnige tekening van Ansuya Blom getiteld Minor Intrusions.

Rondom een stel hersens heeft Blom fragiele bedjes getekend: het schemergebied tussen dit inwendige orgaan en de buitenwereld lijkt gevuld met onzichtbare dromen. Bij de Tsjechische schilder Milan Kunc heerst vrolijkheid. Roze vrouwenbillen gevuld met Chianti dienen als brandstoftank voor zijn voortrazende motor. Een wijs uiltje reist mee als duopassagier.

Ondanks deze onverwachte ontmoetingen is er bij de collectie van het Bouwfonds toch ook sprake van voorspelbaarheid. Bepaalde gevestigde namen mochten kennelijk in deze context niet ontbreken. Ook al zijn de schilderijen van bijvoorbeeld Jan Dibbets, Julio Galan en de beelden van Henk Visch en Stephan Balkenhol goed gekozen, alles bij elkaar heeft de collectie toch te veel het karakter van voorzichtige degelijkheid. Daar is niets op tegen, maar als je het vergelijkt met de Engelse verzamelaar Saatchi die door gedurfde aankopen van jonge kunstenaars de kunstwereld op zijn kop zet, oogt de Bouwfonds-collectie een beetje braaf. Een individuele verzamelaar komt natuurlijk gemakkelijker tot dit soort uitdagende aankopen dan een kunstaankoopcommissie.

Toch zijn de werken van Kunc en anderen niet de enige momenten waarop de kunstcommissie samen met Fenna de Vries, die sinds 1988 als adviseur optreedt, de gebaande paden verlaat. Een goed voorbeeld is ook de opdracht aan Marlene Dumas om Koningin Beatrix en Prins Claus te portretteren. De twee in sombere grijsblauwe tinten uitgevoerde portretten van Dumas zijn beslist niet mooi, maar wel aangrijpend. De combinatie van koele distantie en menselijke tragiek in de gezichten maakt een intense verscheurdheid voelbaar.