Regie ontneemt zicht op emoties

Voorstelling: De getatoeëerde roos (The Rose Tattoo) van Tennessee Williams door het Ro Theater. Vertaling, regie: Léon van der Sanden; spelers: Geert de Jong, e.a. Gezien 16/3 Schouwburg, Rotterdam. Tournee t/m 15/5.

Het Ro Theater heeft De getatoeëerde roos (1951) van Tennessee Williams met de regie van Léon van der Sanden een genadeslag toegebracht. Niet dat de spelers, onder wie Geert de Jong in de hoofdrol, het stuk schade hebben berokkend, maar de regie heeft zoveel franje willen toebrengen dat de toeschouwer elk zicht op de werkelijke tragiek is ontnomen. Er zijn geen lijnen aangebracht; er is vooral overdaad aan invallen en misplaatst lawaai.

Voor Geert de Jong die de rol van de weduwe Serafina vertolkt, moet het een zware opgave zijn geweest in deze voorstelling vorm te geven aan haar karakter. Serafina rouwt om haar man, een vrachtwagenchauffeur die door de politie werd doodgeschoten omdat hij cocaïne smokkelde. Hij was haar ideaal, en ze heeft zichzelf voorgenomen hem eeuwig trouw te blijven. Totdat een stelletje roddelaarsters haar komt vertellen dat haar man een stiekeme verhouding had met een jongere vrouw. Serafina doorloopt de hele scala aan gevoelens die met deze ontdekking samengaat: van opstandigheid en hels verdriet evolueert ze naar berusting en tot slot neemt ze alsnog wraak door liefde op te vatten voor opnieuw een vrachtwagenchauffeur. Sentiment en cliché liggen op de loer. Dat heeft Williams welbewust gedaan. Voor hem school in die onmiddellijk benoembare emoties de kern van het toneelschrijven.

De roos die haar man op zijn borst had laten tatoeëren, is het leidmotief van de voorstelling; die roos keert terug op de linkerborst van zijn minnares en Serafina's nieuwe vrachtwagenchauffeur laat deze tatoeage eveneens aanbrengen. Het stuk is een wonder van eenvoud. Juist daarom is het zo verwonderlijk dat Léon van der Sanden er zoveel uiterlijk vertoon aan heeft toegevoegd. Geert de Jong acteert als een gekooide tijgerin, met kracht, felheid en doorslaande emoties. Dat doet ze vol overgave. Tegenover haar staan de roddelaarsters die uit een naargeestige Engelse komedie zijn gestapt. Er is een heks die rijmelarijen voor wijsheden uitroept en die, gek van seksuele honger, ineens boven op Serafina's kamer zichzelf tot bevreding brengt. De vrachtwagenchauffeur (Jack Wouterse) mag naakt rondlopen, wat een armoede! Rosa, de dochter van Serafina, heeft een mooie stem en kan hartverscheurend huilen; zij verbeeldt de onschuld en moet misschien daarom eveneens zonder kleren over het toneel dartelen.

Terwijl de voorstelling vorderde, werd het steeds moeilijker oog te houden op Geert de Jong in de hoofdrol. Onlangs speelde ze een prachtige Jokaste in Oedipus/Antigone, ook door het Ro Theater. De regie geeft haar nu nauwelijks houvast. Daardoor stileert ze haar spel veel minder dan als Jokaste, zodat het onmogelijk is haar versie van Serafina als een eenheid te beschouwen. Is opstandigheid jegens het overspel van haar man haar drijfveer of straalt ze een wat doffe berusting uit? Aan het einde gaat de regie zelfs zover haar aandeel te minimaliseren en een overdadige aandacht aan Rosa te schenken.

Regisseur Léon van der Sanden maakte voor de kleine zaal enkele sterke voorstellingen. De grote zaal, met al haar mogelijkheden, heeft hem uitgedaagd en tegelijkertijd stuurloos gemaakt. Ik kon in zijn visie op De gatoeëerde roos geen kern ontdekken van waaruit hij heeft gedacht, zoals dat bij Ivo van Hoves regies van O'Neill en Williams wel het geval is. Er is zelfs geen onderhuidse spanning, geen dreiging van grote gevaren, waarover toch al het werk gaat van toneelschrijvers uit het Diepe Zuiden van Amerika. Het is een voorstelling geworden die als zand tussen je vingers wegglipt, hoe loodzwaar de vormgeving ook is aangezet.