Ongedeeld Sarajevo

NA VIER JAAR IS Sarajevo weer herenigd. Maar de tevredenheid daarover wordt overschaduwd door de exodus van de Servische inwoners en de tactiek van de verschroeide aarde die zij daarbij hebben toegepast. Beide onderstrepen nog eens de diepe kloof van wantrouwen en haat die de bevolkinsgroepen van het voormalige Joegoslavië na jaren van onderling geweld scheidt. Westers machtsvertoon en overredingskunst mogen de leiders dan wel om de onderhandelingstafel hebben gedwongen, de doorsnee burger verlaat zich liever op zijn eigen instincten. Waar iedere ordening van het openbare leven is gaan ontbreken, wordt de mens op zijn oerimpulsen teruggeworpen.

Voor een deel kan de ontsporing in de Servische wijken van Sarajevo worden herleid tot fouten en misrekeningen van de zijde van de internationale autoriteiten. Terecht is de taak van IFOR op hoofdlijnen beperkt gebleven tot het scheiden van de elkaar tot voor kort bevechtende troepen. Juist zijn dubbelzinnige humanitaire opdracht had UNPROFOR in moeilijkheden gebracht. IFOR is, nu de wapens zwijgen, succesvol en dat legt een fundament onder alle verdere, op het bereiken van duurzame vrede gerichte activiteiten. Maar de gemaakte afspraken betekenen ook dat de aanwezige internationale gewapende macht niet of nauwelijks kan worden ingezet voor ondersteuning van de civiele ordehandhaving.

HET SCHERP OMLIJNDE mandaat van IFOR heeft al tot kritische vragen geleid in verband met de opsporing en voorgeleiding van van oorlogsmisdaden verdachten. Nu maakt de internationale strijdmacht een povere indruk bij de machtsoverdracht in Sarajevo. Werkeloos heeft zij toegekeken toen ongeregelde benden de Servische wijken binnendrongen om de bevolking daar te intimideren, en werkeloos heeft zij de talloze brandstichtingen gadegeslagen waarmee vertrekkende Serviërs het afscheid van hun woonplaats onderstreepten.

De anarchie van het moment betekent een gemiste kans, zowel voor de gezagsdragers in de Bosnische Federatie als voor de internationale civiele en militaire autoriteiten, een kans namelijk om het multi-etnische karakter van de stad te behouden. Nu bovendien wordt toegestaan dat ontheemde moslims en Kroaten zich vestigen in de ontruimde stadsdelen zal er van een geordende terugkeer van Sarajevo's Servische burgers ook in de verdere toekomst nauwelijks meer sprake kunnen zijn. In die zin volgt de stad de ontwikkeling in de rest van Bosnië en in Kroatië: de voltooiing van een proces dat begonnen is als de door de aanvankelijk zegevierende Serviërs afgedwongen etnische zuivering.

HET LIGT IN DE rede dat de Bosnische regering de gang van zaken met enig welgevallen gadeslaat. Met de mond steunt zij weliswaar het multi-etnische karakter van de Bosnische staat, maar in de praktijk is zij evenzeer aangetast door etnisch bepaald wantrouwen en de zucht rekeningen te vereffenen als alle andere slachtoffers van de burgeroorlog. Met de hereniging van Sarajevo is ook het internationaal erkende bestaan begonnen van de Bosnisch-Servische republiek van Pale en van de Bosnische Federatie (moslims en Kroaten verbindend). Die formele deling dreigt nu het baken te worden waarop de vredehandhavers zich moeten richten. Er ontstaat zo een toestand die vrede suggereert, maar die alle opties openlaat op rechtzettingen in de toekomst. Bijvoorbeeld zodra de internationale aandacht begint te verslappen.