Partijen eens over versnelling vredesproces

GENÈVE, 19 MAART. De leiders van Servië, Kroatië en Bosnië zijn het gisteren tijdens een topontmoeting in Genève onder Amerikaans voorzitterschap eens geworden over een aantal maatregelen om de uitvoering van het vredesakkoord voor Bosnië te verbeteren. De Verenigde Staten hadden de top belegd wegens de schendingen van het akkoord van Dayton en de daarmee gepaard gaande spanningen in Bosnië.

De slotverklaring bevat behalve een herbevestiging van vele eerdere beloftes een aantal nieuwe afspraken. Zo zijn de partijen overeengekomen alle 219 geregistreerde krijgsgevangenen vrij te laten vóór zaterdag, als de internationale contactgroep (VS, Rusland, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië) op ministersniveau in Moskou met de drie partijen bijeenkomt. Kroatië beloofde ervoor te zorgen dat de aangeklaagde Kroatische generaal Blaskic zich uitlevert aan het Haagse tribunaal voor oorlogsmisdaden. Servië zegde na zware Amerikaanse druk toe hetzelfde te doen met twee Bosnisch-Servische soldaten, die in verband worden gebracht met de massamoorden bij Srebrenica in juli vorig jaar en nu in Servië vastzitten.

De regeringen van Bosnië en Servië zijn het eens geworden over een hervatting van de commerciële luchtvaart tussen hun landen en zullen verder besluiten tot onderlinge handelsovereenkomsten, transportroutes, trein- en telefoonverkeer. De drie partijen zegden toe voorwaarden te scheppen om in september “vrije en eerlijke verkiezingen” in Bosnië te houden. Daarvoor moeten vanaf 15 april alle politieke partijen toegang kunnen krijgen tot de nationale media.

In een aparte, twaalf punten tellende verklaring zeiden de leiders van de moslim-Kroatische federatie in Bosnië, die hevig onder druk staat, deze te willen versterken. Dit moet onder meer gebeuren door de veiligheid en de bewegingsvrijheid op het grondgebied te vergroten, de terugkeer van vluchtelingen te versnellen, meer routes naar de federatie te openen en bij overtreding van het vredesakkoord sancties op te leggen, bijvoorbeeld tegen dwarsliggende functionarissen of kantons.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Warren Christopher, voorzitter van de top, zei na afloop, doelend op de massale en chaotische uittocht van Serviërs, dat Sarajevo als multi-etnische stad intact moet blijven. Hij wees er op dat de NAVO-vredesmacht IFOR met onmiddellijke ingang het aantal patrouilles had uitgebreid en dat plunderaars en brandstichters voor 72 uur kunnen worden opgesloten. Op de vraag of deze maatregelen niet te laat komen, nu vandaag de laatste Servische voorstad aan de federatie is overgedragen, zei een Amerikaanse regeringsfunctionaris: “Ik geef toe dat dit niet goed is aangepakt.”

Christopher zei dat de eerste, militaire fase van 'Dayton' succesvol is uitgevoerd door IFOR. “Het doden is gestopt, de legers zijn teruggetrokken. Dat is een ongelooflijke prestatie.” Maar, zei hij, “vandaag gaan we een nieuwe fase in. De internationale gemeenschap zal haar aandacht voor mensenrechten, persvrijheid, oorlogsmisdaden, bewegingsvrijheid en wederopbouw vergroten”.

Volgens hem is 'Dayton' een “zeer ingewikkelde overeenkomst” en blijven “de relaties gespannen”. “We hebben vandaag een beetje vooruitgang geboekt, maar niet alle problemen opgelost. We zullen moeten terugkomen om deze problemen telkens weer aan te pakken.” Christopher zei er van uit te gaan “periodiek” met de Balkan-leiders te moeten samenkomen. Hij sprak gisteren in verschillende combinaties, afzonderlijk en gezamenlijk, met de Servische president Milosevic, de Kroatische president Tudjman en de Bosnische vice-president Ganic, die de zieke Izetbegovic verving. De top begon met een gezamenlijke werklunch in restaurant Les Continents in Hotel Intercontinental.

De Amerikaanse minister zei dat de Balkan-leiders “een kans hebben - en ze hebben dat vandaag ook uitgedrukt - meer open, tolerante samenlevingen, betere samenlevingen te bouwen”. “De bevolking van Joegoslavië en de hele internationale gemeenschap kijken naar deze leiders om de mogelijkheid te grijpen die hun in Dayton is geboden”, zei Christopher.

De coördinator van de wederopbouw, Carl Bildt, sprak van een “vruchtbare dag” waarbij hij alleen al het feit dat de partijen elkaar kunnen ontmoeten van groot belang acht. Komende zaterdag moeten de ministers van buitenlandse zaken van de contactgroep in Moskou, tijdens het beraad met hun drie Balkan-ambtgenoten, tot een “meer algehele analyse” van de huidige situatie komen. Bildt zei gisteren tegenover journalisten dat er nu “geen crisis” is in vergelijking met een maand geleden toen in Rome alle partijen bijeenkwamen voor spoedberaad.

Bildt toonde zich optimistisch over de overdracht van de laatste Servische wijk, Grbavica, aan de autoriteiten van de Kroatische-moslim-federatie. Hij zei te hopen dat de politie van de federatie geleerd heeft van haar eerdere fouten in de andere Servische wijken. In de slotverklaring van gisteren staat dat de 'Servische Republiek' in Bosnië “de terugkeer van Servische vluchtelingen naar Sarajevo zal aanmoedigen en mogelijk zal maken”. “Ik verwacht dat de Servische Republiek dit doet”, aldus Bildt.

Hij zei dit jaar 1,8 miljard dollar nodig te hebben voor de wederopbouw maar pas over 600 miljoen dollar te beschikken. De overige 1,2 miljard hoopt hij in april tijdens een hulpconferentie in Brussel in de wacht te slepen. Bildt wil “meer van de VS, de EU, Japan en de islamitische landen” krijgen.

De Kroatische president Tudjman toonde zich gisteren “zeer tevreden” over het overleg. Met de Bosnische vice-president Ganic onderstreepte hij nog eens dat de overeenkomst van Rome vorige maand volledig moet worden uitgevoerd, wat onder meer betekent: hereniging van de verdeelde stad Mostar en meer gemeenschappelijke regeringstructuren. Tudjman zei dat een gezamenlijke commissie die moet toezien op een verbetering van de samenwerking begin volgende maand voor het eerst bijeenkomt.

Rusland weigerde gisteren deel te nemen aan de besprekingen en stuurde alleen een waarnemer. De woordvoerder van de Russische missie in Genève zei dat de ontmoeting “geen zinnig doel” diende omdat de Contactgroep komende zaterdag al in Moskou vergadert. Bildt gisteren: “Beter een paar ontmoetingen te veel dan een paar te weinig.”