Nadert het einde?

Hoewel de man het nu weer in alle toonaarden ontkent, ben ik toch geneigd te geloven dat Johan Cruijff binnen afzienbare tijd afscheid neemt van het grote voetbal. Of daarmee een klein beetje gezegd wil zijn, dat hij op bescheiden terrein - Andorra 12 - alsnog een comeback wil maken, laat ik in het midden. Het mag niet helemaal worden uitgesloten. Waarom niet? Omdat de grootste voldoening van Cruijff-de-coach daarin bestaat, dat hij met zijn spelers op het veld in volle training ligt en halverwege de oefenstof voor die ochtend op zijn fluitje kan blazen en met geheven vinger tegen de beste speler van Andorra 12 kan roepen dat hij aan de verkeerde kant dekt. Of dat vrij lopen geen zin heeft als je niet weet waarheen. Dat is Cruijff sinds hij is gestopt met voetballen: hij is blijven voetballen, alleen heeft hij het stadion verwisseld voor het trainingsveld. Zou hij merken dat zijn lichaam ook dat niet meer aan kan, dan pas is het helemaal afgelopen.

Ik heb destijds, met veel anderen samen, een traantje geplengd toen Cruijff zijn laatste wedstrijd had gespeeld voor Ajax. Het was trouwens een anti-climax, die erewedstrijd tegen Bayern München. Je hoort er tegenwoordig nooit meer iemand over (vermoedelijk mede uit zelfbescherming) want het was een vernedering voor ons allen, die erbij waren. Wat een demonstratie van eerbetoon aan de afscheid nemende geweldenaar had moeten worden, werd een afgang. Ajax leek verlamd, inclusief de 'held van de avond' en Ajax verloor met 8-0.

Maar ook herinner ik mij de terugkomst van de speler Cruijff naar Ajax. Het was een thuiswedstrijd tegen Haarlem. De verloren zoon brandde van verlangen om te laten zien hoe goed hij nog was. Hij speelde grootmeesterlijk. Eenmaal passeerde hij in een soort slalom het halve elftal van Haarlem en passeerde de keeper uit een onmogelijk-uitziende hoek met een fraaie lob.

Faas Wilkes was Johans grote voorbeeld toen hij als baardeloos knaapje aan de hand van zijn vader naar het voetbal in de Watergraafsmeer ging kijken. Daarvoor schijnt hij iets meer met Abe Lenstra te hebben opgehad. Wederkerig was dat overigens niet, want Abe had nogal wat bezwaren tegen de voetbalkunsten van Cruijff. Terwijl Wilkes volop lof voor de 'spijker uit Betondorp' koesterde, meende Lenstra dat het bij Cruijff vooral om startsnelheid ging.

Natuurlijk was hij een fenomeen. Zijn passeerbeweging, zijn kijk op het spel, zijn doelpunten. Hij introduceerde nieuwe wetten, veroorzaakte een nieuwe dimensie en Michels zou zijn totaalvoetbal nooit zo succesvol hebben kunnen introduceren en vervolmaken, als daar niet die eigenzinnige, ongrijpbare, technisch bijna volmaakte (hij kon slecht koppen) Cruijff in zijn ploeg had gestaan. Nooit zal ik vergeten, dat ik Henk Groot tegenkwam en vroeg hoe het bij Ajax ging en dat hij zei: “Wij hebben er nu een mager, piepjong kereltje bij, dat ons allemaal vertelt waar wij moeten gaan staan en wat we moeten doen.” Verbaasd vroeg ik of de gevestigde orde dat accepteerde? Henk lachte en zei: “Laat dat kreng nou meestal nog gelijk hebben ook.”

Vraag: moeten we Cruijff de coach net zo hoog aanslaan als Cruijff de voetballer van destijds? Hij heeft vele nationale en internationale successen geboekt als baas vooral bij Barcelona. Maar zijn macht als speler was groter. Omdat die als coach afhankelijker was van de luimen van anderen. Zelfs hij kon Romario niet in de hand houden en ongetwijfeld heeft hij wel eens de verkeerde speler gekocht of verkocht. Daar staat tegenover, dat hij zijn wil aangaande de manier van spelen bij Barcelona volledig heeft doorgezet - soms tegen tegenstromingen in. Hij wist wat hij wilde en hield zijn kop ervoor.

Is hij nu geestelijk moe? Is hij uitgestreden? Voor het geld hoeft het niet meer en zijn lichamelijke weerbaarheid kan door zijn hartoperatie van enkele jaren geleden toch zijn aangetast. Als hij stopt wordt het aanzienlijk leger in het wereldtopvoetbal.