KLM onderzoekt alliantie met American en Iberia

ROTTERDAM, 19 MAART. De KLM overweegt serieus om een samenwerkingsalliantie met American Airlines en Iberia aan te gaan. Dat wordt uit goede bronnen vernomen. Het sinds de afgelopen herfst lopende overleg tussen KLM, British Airways (BA) en American Airlines (AA) om tot samenwerking te komen, dreigt namelijk vast te lopen.

Het overleg tussen KLM en AA verloopt voorspoedig, maar dat met BA stagneert. Als dat niet verandert, aldus dezelfde bronnen, wil de KLM-top BA inruilen voor Iberia, om samen met dat Spaanse bedrijf en AA een wereldwijde alliantie te vormen. Vanmorgen maakte The Wall Street Journal melding van 'vergevorderd overleg' tussen American Airlines en Iberia over een zogenoemd code sharing-akkoord dat voorziet in het gezamenlijk uitvoeren van vluchten. Iberia is vooral sterk in Latijns Amerika.

Hoewel British Airways door de KLM nog altijd als favoriete Europese partner wordt gezien, is er een groot probleem ontstaan: de Britse maatschappij blijft zich met steun van de Britse regering fel verzetten tegen een door Washington geëiste vernieuwing van het Brits-Amerikaanse luchtvaartverdrag die Amerikaanse maatschappijen veel meer toegang zou bieden tot Heathrow bij Londen. Dat is de drukste Europese luchthaven waar BA bijna tweederde van de beschikbare capaciteit bezet houdt. De door de Amerikanen gewenste verdragswijziging zou dus direct ten koste gaan van BA.

De Amerikaanse regering heeft nu laten weten dat zij elke poging van BA om - samen met de KLM - een alliantie met AA te vormen, zal blokkeren zolang de Britten zich verzetten tegen een nieuw luchtvaartverdrag.

De KLM probeert BA nu tijdens geregeld verleg tot een keuze te pressen: òf een nieuw luchtvaartverdrag met de Amerikanen wat de weg voor een KLAMBA-alliantie vrij zou maken; òf geen verdrag wat de KLM zou dwingen om een andere Europese partner te zoeken. Deze laatste optie lijkt nu het grootst.

Tot nu toe mogen alleen de Amerikaanse maatschappijen AA en United op het Londense Heathrow vliegen. En de Britten hebben de nijdige Amerikanen laten weten dat er op z'n vroegst pas in 2002 in het kader van een eventueel nieuw luchtvaartverdrag op Heathrow plaats zou komen voor meer Amerikaanse maatschappijen. Dan komt daar de nieuwe 'terminal 5' gereed.

Het vinden van een Europese partner bleek voor de KLM tot nu toe geen sinecure. Verscheidene pogingen van de KLM in die richting flopten: met BA en Sabena in '91, met BA in '92 en met Swissair, SAS en Austrian in 1994. Waarna topman Bouw wat gas terugnam en Lufthansa-SAS en Swissair-Sabena vorig jaar prompt allianties aangingen. Buiten BA beperkt de Europese partnerkeuze voor de KLM zich nu tot bedrijven als Air France, Alitalia en Iberia. De eerste kandidaat is een hoogst eigenzinnig en onproduktief Frans staatsbedrijf, Alitalia is momenteel een puinhoop, zodat Iberia overblijft.

Ook dit Spaanse bedrijf kan nu moeilijk een soepel lopende 'moneymaker' worden genoemd. Maar de hoop op herstel neemt toe sinds de Europese Commissie afgelopen december haar fiat hechtte aan een kapitaalinjectie door de Spaanse overheid. Dit in ruil voor saneringen, een personeelsvermindering met ruim een kwart, en de verkoop van het verliesgevende Aerolineas Argentinas. Een zegsman: “Iberia zou samen met American Airlines heel Latijns Amerika beheersen, de KLM is goed in de verbindingen naar het Verre Oosten waar American zwak is, en American zou de KLM een nog veel betere toegang tot de Amerikaanse markt bieden dan Northwest Airlines nu doet.”

De noodzaak om een Europese partner te vinden, wordt voor de KLM des te urgenter nu steeds duidelijker wordt dat de Nederlandse maatschappij er ondanks fervente pogingen niet in slaagt haar Europese marktaandeel voldoende uit te breiden. De afgelopen jaren wist KLM dat aandeel weliswaar op te krikken van 2,8 naar ongeveer 6 procent, maar die opmars stagneert momenteel door de groeiende concurrentie van onder andere Lufthansa. De 15 procent Europees marktaandeel, die de KLM zich ooit ten doel stelde en die nodig is om KLM's intercontinentale verkeer voldoende te 'voeden', blijkt zonder partner onhaalbaar. Naar verluidt heeft de KLM een extern bureau gevraagd haar Europese strategie op korte termijn door te lichten.

Op het transatlantische vlak onderhoudt de KLM al sinds 1989 een alliantie met Northwest Airlines (NWA) die de maatschappijen nu op jaarbasis ieder naar schatting 150 miljoen dollar oplevert. Toch kwam deze relatie afgelopen november op de tocht te staan toen de NWA-leiding de KLM-partner pijnlijk verraste met een 'gifpil'-procedure. Daarbij werd het KLM-belang in NWA op maximaal 19 procent gesteld ondanks een eerdere afspraak dat de Nederlanders hun belang in 1998 zouden mogen verhogen tot 24 procent. Schade: zeker 150 miljoen dollar plus een lelijke vertrouwensbreuk. In KLM-kring wordt gevreesd dat de groot-investeerders annex co-voorzitters van NWA, Al Checchi en Gary Wilson, volgend jaar als zij daartoe het recht krijgen hun sterk gestegen belangen in NWA zullen verzilveren.

Daar komt voor de KLM bij dat haar NWA-belang nu sterk in waarde is gestegen en in de tweede helft van 1997, als er een teruggang in de zeer cyclische burgerluchtvaart wordt verwacht, weer snel aan waarde kan verliezen.

Kortom, de relatie met NWA is voor de KLM nu nog lucratief, maar dat kan in de loop van 1997 snel veranderen. Bovendien zou American Airlines voor de KLM een veel machtiger en stabieler partner zijn.En zeker na NWA's recente 'gifpil-verraad' zou de gebruskeerde KLM-leiding aan een eventuele overstap naar American weinig gewetenswroeging overhouden.