Bruisende gravin ziet envelop vol lires naar rechter gaan

ROME, 19 MAART. Een bruisende blonde gravin en een ogenschijnlijk kreukvrije rechter met anderhalf miljoen op de beurs spelen de hoofdrol in een nieuw corruptieschandaal dat het hart van de Italiaanse justitie raakt en tot het politieke failliet van mediamagnaat Silvio Berlusconi kan leiden.

Gravin Stefania Ariosto is de aanklager: in de veertig maar volgens haar bewonderaars met het gezicht van een jonge vrouw. Ze is een ondernemer met een passie voor het casino, iemand die zich moeiteloos bewoog in de hoogste kringen en er nooit een geheim van heeft gemaakt dat zij linkser stond dan de meeste van haar tafelheren.

Ariosto heeft de Milanese justitie verteld dat zij zeker twee keer heeft gezien hoe een toprechter uit Rome werd omgekocht door Cesare Previti, een advocaat die veel klusjes in Rome heeft opgeknapt voor Berlusconi en daarom in zijn kabinet minister van Defensie mocht worden - Berlusconi had hem eigenlijk minister van Justitie willen maken, maar zijn bondgenoten hielden dat tegen.

De waarnemingen van Ariosto dateren uit het eind van de jaren tachtig. Een keer tijdens een dinertje, toen er op een tafel in een hoek ineens stapels bankbiljetten werden uitgewisseld. En een keer op een exclusieve sportclub, toen Previti dezelfde toprechter nariep dat hij zijn envelop was vergeten. En die envelop, vertelde Ariosto, was open en zat vol knisperende nieuwe bankbiljetten.

Die beschuldiging komt extra hard aan omdat Ariosto al sinds zeven jaar de vriendin is van de fractievoorzitter van Berlusconi's partij Forza Italia, Vittorio Dotti. Toen het nieuws vorige week bekend werd, zei Dotti dat hij van niets wist en niet verantwoordelijk is voor wat zijn vriendin doet. Bovendien voelde hij er niets voor om Previti en daarmee indirect Berlusconi te verdedigen.

Dotti is net als Previti een advocaat en heeft in Milaan veel voor Berlusconi's Fininvestgroep gedaan. Maar Dotti en Previti kunnen elkaar niet luchten of zien. De wat melancholieke, terughoudende Dotti heeft weinig op met de extroverte, drammerige Previti. Bovendien is Previti binnen Forza Italia een havik die de confrontatie zoekt en vaak aanschurkt tegen de Nationale Alliantie, de voormalige neofascistische partij. Dotti daarentegen is een duif die Berlusconi's partij zoveel mogelijk naar het centrum heeft proberen te trekken.

“De duif is een slang geworden”, zei Berlusconi afgelopen weekeinde, woedend over het stilzwijgen van Dotti. In het clan-denken van Berlusconi staat dat gelijk met verraad. Dotti is volgens hem een man zonder ruggegraat die zijn vrouw niet tot de orde weet te roepen. Als mevrouw Previti zoiets gedaan zou hebben, “zou deze hebben ingegrepen”, zei Berlusconi.

Dotti moest hangen. Hij is zondag van de kandidatenlijst van Forza Italia geschrapt. Dotti overwoog nog zich kandidaat te stellen voor de centrumpartij van premier Lamberto Dini. Maar na fel protest van Romano Prodi, leider van de met Dini gelieerde centrum-linkse Olijf-alliantie, is hij daarop teruggekomen. Prodi zei dat hij dat “onaanvaardbaar politiek opportunisme” zou vinden, maar was ook bang dat Dini's partij teveel een eigen weg zou gaan.

Dotti heeft nu aangekondigd dat hij weer de advocatuur oppakt, en hoopt dat Fininvest hem nog opdrachten geeft - iets dat niet in de stijl van Berlusconi zou zijn. Zowel Dotti als Ariosto zeggen in interviews dat ze elkaar al een paar dagen hebben gesproken en dat ze niet weten of hun relatie deze storm heeft doorstaan.

De verdachte magistraat in deze zaak is Renato Squillante. Hij zit al jaren op sleutelposities in het Romeinse Paleis van justitie. In zijn huidige functie geeft hij leiding aan de rechters die moeten besluiten of de bewijzen die de justitie heeft verzameld tegen een verdachte, belastend genoeg zijn voor een proces. Dat geeft hem toegang tot veel gevoelige informatie. Squillante zou zijn functie hebben misbruikt om tegen betaling processen te regelen en onderzoeken te blokkeren. Vorige week dinsdag is hij op last van het Milanese parket gearresteerd, op beschuldiging van ernstige corruptie. Hij moet ook uitleggen hoe hij aan de anderhalf miljoen gulden komt die hij heeft geïnvesteerd op de beurs van Milaan.

De arrestatie van Squillante luidt een nieuwe fase in van het corruptie-onderzoek Schone Handen. Na de politici, de ondernemers, de fiscale recherche en de ambtenaren richten de Milanese magistraten nu het vizier op hun collega's in Rome. Decennia lang is belangrijk onderzoek daar doodgebloed. De Milanese hoofdofficier van justitie Francesco Saverio Borrelli haalde donderdag fijntjes, maar op een dodelijke manier uit naar 'Rome'. “Ik realiseer me dat het voor een magistraat in Rome veel moeilijker is om volledig onafhankelijk te werken, wegens de concentratie van politiek-institutionele macht die er is en die zich vertaalt in een soort druk van de omgeving”, zei Borrelli. “Die soms kan soms onbewust worden gevoeld en soms leiden tot de andere kant op kijken of medeplichtigheid.”

Borrelli's collega in Rome was woedend. “Hij denkt dat we stom zijn omdat we niet in de gaten hebben dat we worden gebruikt of dat we corrupt zijn”, zei Michele Coiro. Hij verkeert in een moeilijk parket. Coiro is twee jaar geleden naar Rome gekomen juist om wat orde te scheppen. Maar ook hij kan niet uit onder de slechte reputatie die de Romeinse justitie de afgelopen decennia heeft gekregen.

Uit de aanklacht tegen Squillante blijkt dat het Milanese parket veel verder wil gaan dan de twee corruptiezaken die gravin Ariosto met eigen ogen heeft gezien. Het gaat om een heel netwerk van corrupte magistraten, advocaten en politici. Een van de aanwijzingen daarvoor is dat het parket afluistermicrofoons heeft laten plaatsen in een bar waar Squillante vaak een kopje koffie drinkt. Een andere aanwijzing is dat ook twee magistraten worden verdacht die voorzichtig bij Milanese collega's hadden geïnformeerd over de zaak-Squillante.

Berlusconi is ook persoonlijk betrokken geraakt in dit onderzoek. De Romeinse juwelier Carlo Eleuteri, een vast adres voor oude adel en nouveau riche, heeft op foto's gezien dat kostbare juwelen die Berlusconi bij hem had besteld, schitterden om de halzen en aan de armen van vrouwen en vriendinnen van Romeinse magistraten.

“Ik ben als de kerstman”, zei hij afgelopen weekeinde. “Het is mijn gewoonte om cadeaus te geven aan mijn medewerkers en hun familieleden.” Maar Romeinse rechters vallen daar volgens hem niet onder. Hij vergeleek het Milanese parket met een misdaadbende die probeert hem politiek kapot te maken.

Hoe dit nieuwe schandaal electoraal voor hem uitpakt, is nog onzeker. Uit opiniepeilingen blijkt dat een grote groep kiezers hem trouw blijft. Wie nu nog, ondanks alle eerdere schandalen, in Berlusconi gelooft, zal door de zaak Squillante niet van zijn geloof vallen.