Underworld pikt alles op om er muziek mee te maken, ook honden en het water van het IJsselmeer; 'We spelen weinig, vervelen ons snel, oefenen nooit'

De Engelse dance-groep Underworld heeft in Darren Emerson een dj in dienst die de muzikale ontwikkelingen bijhoudt. Zanger/gitarist Karl Hyde: “Darren heeft de voelsprieten van onze band.”

Underworld: Second Toughest in the Infants (BMG 74321345092). Underworld zal te zien zijn op Pinkpop, 27/5.

Karl Hyde houdt van fragmenten. De zanger/gitarist van de Engelse dance-groep Underworld bouwt zijn teksten op uit impressies, woorden en zinsneden die hij verzamelt in een klein blauw opschrijfboekje. Het kan een flard zijn van een gesprek dat hij toevallig opvangt, een tekst op een reclamebord of een wegwijzer. Herkent hij later uit die losse woorden nog de situatie waarin hij ze opschreef? “Direct,” zegt Karl Hyde, “alsof je water toevoegt aan poedersoep. Die woorden zijn mijn gecondenseerde ervaringen.”

Voordat het interview begint schakelt Hyde tegelijk met mij een opname-apparaat aan. Hij neemt het gesprek op, om het vervolgens te laten uitwerken door een typiste. Maar onze woorden zullen niet in verknipte versie opduiken op de nieuwe Underworld-cd, de teksten zijn bedoeld voor een boek over Tomato, het vormgeverscol-lectief/reclamebureau waaraan Hyde verbonden is. Tomato maakt, behalve de cd-hoesjes van Underworld, commercials voor onder andere Levi's, AT&T en Coca Cola. Ook Tomato maakt gebruik van cut up-technieken en volgens Hyde heeft het bedrijf daarmee inmiddels het 'gezicht van de Engelse commercials veranderd'.

Underworld veranderde met de cd Dubnobasswithmyheadman (1993) in zekere zin het aanzicht van de house-muziek. Underworld was de eerste groep die de zang op een organische manier wist te verwerken in het ritme, dat in de house tenslotte als het belangrijkste onderdeel geldt. Karl Hyde zingt wel, maar is niet prominent te horen. Zijn vervormde stem is laag en omfloerst en kent geen uitschieters. Bezwerend vouwt hij de woorden over de instrumentatie. Gevolg is wel dat de muziek soms nogal koeltjes wordt, als stem en electronica elkaar in hun mechanieke klank naar de kroon steken.

Onlangs verscheen de tweede cd van het trio, Second Toughest in the Infants. De twee cd's, die met een tussenpoos van tweeëneenhalf jaar zijn opgenomen, maken samen duidelijk hoe snel de dansmuziek zich ontwikkelt. Wat in 1993 nog als opzwepend klonk, is nu al achterhaald. De 'textuur' van de instrumentatie van Dubnobasswithmyheadman, die toch ook in dienst van de stroomlijning stond, klinkt nu al heel wat rafeliger dan die van Second Toughest in the Infants.

Op Second Toughest lijkt Underworld zich er op te hebben toegelegd om alle instrumenten te laten klinken alsof ze percussie zijn. Alles op deze plaat klopt, pulseert, trilt en vibreert. Maar de percussieve onderdelen staan niet los op zichzelf, ze vormen samen een homogene stroom die onstuitbaar voorwaarts vloeit.

Het gitaarspel van Karl Hyde is spaarzaam. Eens in de paar maten, zoals in het openingsnummer Juanita, klinkt er een aanzet tot een melodielijn. “Het zijn 'onopgeloste' gitaarlicks,” zegt Hyde. “Je verwacht dat er nog iets op volgt maar dat gebeurt niet. Zo houd je de luisteraar gretig. Ik heb altijd gehouden van funky ritmegitaar enerzijds, en de loopjes van mensen als Johnny Guitar Watson en BB King anderzijds. Die minimaalste toonbuigingen zijn het mooist.”

Naast Karl Hyde zit Darren Emerson, de dj die is uitgegroeid tot volwaardig muzikant. Ook Emerson programmeert tegenwoordig computers en andere electronica. Maar een van de belangrijkste taken van Darren Emerson is het bijhouden van de muzikale ontwikkelingen in de dansclubs, want hij is nog altijd actief als dj. Dat groepen een (voormalige) dj in de band opnemen is een groeiende tendens, zoals bij Massive Attack, Tricky, Goldie en Raïssa te zien is. Wat is de muzikale waarde van een dj? “Als je wilt weten wat zich in de underground afspeelt, dan heb je een informant nodig. Als we Darren niet hadden, had Rick of ik het nachtleven in gemoeten om te gaan luisteren.” Worden Emersons indrukken letterlijk verwerkt in de muziek? “Ja, we vinden het leuk om steeds te veranderen, dus we pikken alles op,” zegt Hyde. “Darren heeft de voelsprieten van onze band.”

Underworld treedt weinig op. De groep doet geen lange tournee's en speelt hoogstens 'een lang weekend', donderdag tot en met zaterdag. Volgens Darren Emerson heeft dat te maken met het feit dat de groepsleden zich snel vervelen. “Onze optredens zijn grotendeels geïmproviseerd,” zegt Emerson. “We staan op het podium en laten ons inspireren door de sfeer. We oefenen dus nooit; optreden is voor ons een vorm van repeteren. Maar als we drie avonden achter elkaar gespeeld hebben, dan beginnen we door te krijgen wat 'werkt' voor het publiek. Dan ben je geneigd om dat, als een soort trucje, te gaan herhalen. En dat willen we voorkomen. We vinden juist die vrijheid en improvisatie de beste toestand om in te werken. We willen fris blijven.”

Een van de nummers van de nieuwe cd, het ruim zestien minuten durende drieluik Juanita, is door Karl Hyde geschreven toen hij in Nederland verbleef. Uit de teksten zijn Hyde's indrukken op te maken: over blaffende honden op het strand, over golfjes die over zijn schoenen lopen, over het water van het IJsselmeer. Het derde deel van het drieluik, To Dream Of Love, bevat de observaties die Hyde in Amsterdam deed.

Over straat uitkijkend uit een open raam sprak hij zijn indrukken in op zijn dictafoon. Maar wie verwacht dat Hyde hier een diepzinnig commentaar op de hoofdstad zou leveren, komt bedrogen uit. Terwijl 'Amsterdam' voor de meeste buitenlanders staat voor de moderne versie van Sodom of Gomorra, stond Hyde voor het raam en somdede kleuren op van de auto's die onder hem passeerden: 'wit..blauw..geel..zwart..geel'.