Publiek euforisch over mbira-concert

Concerten: composities voor mbira door Chaka Chawasarira, LOOS, het Maarten Altena Ensemble, Thomas Mapfumo & The Blacks Unlimited. Gehoord: 16/3 IJsbreker en 17/3 Melkweg, Amsterdam.

De uit Oostafrika afkomstige mbira, ook wel 'duimpiano' genoemd, wordt inderdaad vooral met de duimen bespeeld maar heeft in het geheel niets van een piano. Het instrument is er een uit de sanza-familie, bestaat uit nog geen dertig metalen strips op een plankje en past in een volwassen damestas. Dat er een heel lang weekeinde gewijd werd aan zo'n bescheiden object (lezingen, demonstraties, bouw onder leiding uw eigen mbira!) is opmerkelijk, maar de bedenkers wonen dan ook in de IJsbreker, dat al jaren te klein behuisd is.

Op hun uitnodiging reisde rietblazer Peter van Bergen onlangs naar Zimbabwe. Hij kwam niet alleen met ideeën terug maar ook met de hoorn van een koedoe-antilope, waarop hij zaterdagnacht het startsein blies tot Serenia Reduce, een in alle opzichten verrassend stuk. Niet alleen omdat het een half uur duurde - Van Bergen is doorgaans nogal kortaf - maar ook door de hybridische structuur en de losse aanpak: Van Bergen is strikt en streng.

Waardoor hij deze keer zo anders voor de dag kwam had behalve met tijdsdruk ongetwijfeld te maken met de unieke bezetting, waarin behalve zijn eigen groep LOOS ook 'live'-electronici, een mimende actrice en een kindermuziek- en dansgroep uit Zimbabwe participeerden. De laatste, het Zengea Karimba Ensemble o.l.v. mbira-speler Chaka Chawasarira, zorgde voor vertedering, de met contact-elementen overladen en theatraal bewegende electronici voor spannend geluidsballet. Dat Robijn Wendelaar 'lipsynchroon' een interview met Chawasarira mimede was vooral grappig, dat Van Bergen hevige brullen op zijn contrabasklarinet produceerde wel passend bij iemand die net uit Zimbabwe kwam. Er leven daar toch nog olifanten?

Of Serenica Reduce ooit nog eens wordt herhaald is onzeker en het is zelfs de vraag of dat wenselijk is, zoals bij meer produkten uit de 'pressure cooker'. De propvolle IJsbreker verveelde zich niet en reageerde soms zelfs euforisch, zoals bijvoorbeeld bij Mombe Mbiri, het inderdaad ijzersterke slotdeel.

Dat componist Ron Ford een pakkend liedje voor het ensemble van Chawasarira had geschreven en bij de uitvoering zelf meespeelde was eerder op de avond in dank aanvaard, dat Maarten Altena de mbira-specialist had afgescheept met een marginale gastrol bij zijn Ensemble was na middernacht alweer vergeten.

In de Melkweg speelde gisteren Thomas Mapfumo, net als Chawasarira uit Zimbabwe afkomstig. Hij 'redde' de mbira door hem in de jaren zeventig een plaats te geven in zijn 'chimurenga' (vrijheidsstrijd)-pop. Dat The Blacks Unlimited minstens even hevig swingden als bij hun bezoek in '93 was prettig voor de dansers, dat Mapfumo naast gitaren, blazers en dansers/zangers dit keer drie mbira's had opgesteld een aardige geste in dit festival.

Desondanks bleef ook gisteren de twijfel knagen: het klonk wel vrolijk dat continue getokkel, maar waar kwam het nu eigenlijk vandaan? Waartoe die vraag in de toekomst leidt valt licht te voorspellen: de als klankkast fungerende holle kalebassen die de mbira's onzichtbaar maken hebben hun langste tijd gehad. Producenten van plexiglas-bollen zijn welkom in Harare.