Polarisatie in Taiwan naar climax; Tienduizenden demonstreren voor onafhankelijk Taiwan

TAIPEI, 18 MAART. Taiwans campagne voor de historische presidentsverkiezing, zaterdag, heeft een climax bereikt. Felle retoriek voor en tegen de zittende president en kandidaat van de regerende Kwomintang, Lee Teng-hui, en tegen China en voor vrede hebben het electoraat gepolariseerd. Vele tienduizenden mensen uit verschillende kampen hebben het afgelopen weekeinde gedemonstreerd voor een onafhankelijk Taiwan, tegen China en tegen president Lee. Lee zelf heeft de beschuldigingen van de oppositie dat hij China tot de huidige militaire intimidatie heeft geprovoceerd rigoureus van de hand gewezen en China indirect van 'staatsterrorisme' beschuldigd.

Tijdens een televisie-debat tussen de vier kandidaten gisteravond citeerde Lee met instemming een vooraanstaande historicus, die China's raketproeven en andere militaire manoeuvres vlakbij de kust van Taiwan 'staatsterrorisme' ter beïnvloeding van democratische verkiezingen had genoemd. “De macht van de Chinese communisten kwam uit de lopen van geweren; zij blijven geweren gebruiken om hun macht te handhaven en de grootste bedreiging voor hun macht is de democratische verkiezing aan de overkant van de Straat van Taiwan”, aldus de door president Lee geciteerde hoogleraar.

De kandidaat van de 'Nieuwe Partij', Lin Yang-kang, die eind vorig jaar uit de Kwomintang werd gestoten, schoof de oorzaak van de crisis met China op Lee's campagne voor internationale erkenning, met name een zetel in de VN. Lin verweet Lee dat hij slechts lippendienst aan de doelstelling van nationale hereniging bewijst. Lin bepleitte een vertraging van Taiwans campagne voor VN-lidmaatschap en een 'vredesovereenkomst' met China. De kandidaat van de Democratisch Progressieve Partij (DPP), Peng Ming-min, voormalig leider van de wereldwijde Taiwanese Onafhankelijkheidsbeweging in ballingschap, kritiseerde president Lee eveneens, maar om een heel andere reden: namelijk dat hij niet openlijk steun betuigt voor zijn campagne voor onafhankelijkheid. De partijloze boeddhistische kandidaat Chen Lu-an, die vrijwillig uit de Kwomintang is gestapt, zei dat hij een vredespolitiek op basis van het principe van 'één China' zou voeren.

De trotsering van China door president Lee is echter ondanks de spanningen en vage vrees voor oorlog verbazingwekkend populair bij grote delen van het electoraat. Het is een morele strijd van democratie tegen tirannie en lomp wapengekletter dat compleet niet meer van deze tijd is. Grote delen van de bevolking zijn gefixeerd op principes, ondanks de risico's. Toonbeeld hiervan was de gigantische demonstratie zaterdag van de radicale vleugel van de DPP 'tegen hereniging, tegen invasie en tegen bezetting'. De stoet opende met een monsterlijke afbeelding van de Chinese president Jiang Zemin met een M-11 raket in zijn hand en een sjerp om met de tekst: 'Chinese agressor', onmiddellijk gevolgd door een opsporingsbevel: 'Jiang Zemin, Gezocht wegens Terrorisme'.

Het assortiment creatieve, militante leuzen was onuitputtelijk: 'Sticht een Nieuwe Staat Taiwan', 'Gebruik het stembiljet om onze soevereiniteit gestalte te geven', 'Twee Landen - Twee Systemen - Vreedzame Coëxistentie'. Een groep droeg de rode vlag met vijf sterren van de Volksrepubliek met daaroverheen diagonaal en tweetalig: 'Fxxx China!'. Was dit niet overdreven, en zou dit de demonstranten geen slechte publiciteit bezorgen? De drager was onvermurwbaar. “Zij (de communisten) zijn agressoren en willen ons doden. Waarom moeten wij beleefd tegen ze zijn?” Prompt kwam er een protest van mede-demonstranten en na enig op-en-neer geschreeuw werd de vlag neergehaald.

Later zei politiek commentator Antonio Chiang dat de demonstratie niet de hoofdstroom van de DPP vertegenwoordigde, want die zal grotendeels op Lee Teng-hui gaan stemmen. De koers van presidentskandidaat Peng Ming-min, onverbloemde en complete onafhankelijkheid - weliswaar na een referendum - is immers te onrealistisch. Maar er zijn heel wat gelovigen die denken dat onafhankelijkheid nu juist de enige 'bevrijding van het Chinese gevaar' is.

De eveneens massale demonstratie van de Nieuwe Partij van gisteren was een heel andere wereld. Felle emotionele tirades in mandarijn-Chinees tegen president Lee overstemden het gekrakeel. De Nieuwe Partij is fundamenteel een etnische partij van de vastelanders op Taiwan, die aanspraak op de oorspronkelijke Kwomintang-idealen maakt. Vijftien procent van de 21 miljoen inwoners van Taiwan en ongeveer dertig procent van de bevolking van Taipei zijn vastelanders en zij voelen zich bedreigd door de steeds verdergaande 'taiwanisering'. Zij hebben een soort 'Bosnische Serviërs-complex' en zien in hereniging met China de beste garantie voor hun voortbestaan. Maar de onuitvoerbaarheid van hun politieke agenda komt navrant tot uiting in de leuzen die zij meedragen: 'Weg met Taiwanese Onafhankelijkheid. Weg met het Communisme'. Met name vrouwen snellen even weg uit de stoet om in de microfoon van meelopende radio-journalisten te schreeuwen: “Wij haten president Lee (..) Hij heeft de oude Kwomintang kapotgemaakt (..) Hij is corrupt. Hij misbruikt democratisering om Taiwanese onafhankelijkheid tot stand te brengen”. Een man schreeuwde zelfs: “Dood aan president Lee”. Maar de meerderheidsleus is 'Nieuwe Partij, geef gas, meer gas, leve de Republiek China, geen onafhankelijk Taiwan!'.

De Nieuwe Partij is de meest aangewezen kracht voor terugkeer naar de status quo ante, voor het uitbreken van de crisis met China. Maar volgens opiniepeilingen zal zij niet meer dan 15, hooguit 20 procent van de stemmen halen. China heeft de illusie gehad dat de militaire intimidatiepolitiek de Nieuwe Partij zou versterken en Lee Teng-hui zou verzwakken, maar het heeft zich ruim misrekend. De Nieuwe Partij heeft de schijn van 'capitulationisme' op zich geladen en Lee Teng-hui's imago van verzetsheld is versterkt.

De raketproeven en militaire oefeningen hebben de verkiezingen van een wispelturige strijd tussen uiteenlopende kandidaten tot een referendum inzake China gemaakt. De winstmarge van Lee Teng-hui werd door opinie-onderzoekers aanvankelijk op minder dan vijftig procent geschat, maar de afgelopen dagen is de algemene verwachting geworden dat hij met 55 tot 60 procent zal winnen. Het ziet er niet naar uit dat China's vierde ronde van militaire manoeuvres daarin verandering zal brengen.