Lage ozonwaarden Arctic door ongewone luchtstroom

ROTTERDAM, 18 MAART. De ozonwaarden boven de noordpool zijn de afgelopen drie maanden buitengewoon laag geweest, maar het record van het voorjaar van 1995 is niet gebroken. Dat heeft de World Meteorological Organization (WMO) van de Verenigde Naties gemeld. Ozon filtert in belangrijke mate schadelijke UV-straling uit zonlicht.

De lage waarden waren het gevolg van een ongewoon krachtige vortex, een cirkelende polaire luchtstroom in de stratosfeer. De vortex is het gevolg van weersomstandigheden. Van invloed is onder meer een uitzonderlijk krachtig hoge drukgebied boven Scandinavië, dat al enkele maanden de weersgesteldheid in Europa bepaalt. In Stockholm is de luchtdruk 20 hectopascal boven de hoogst gemeten waarden tot nog toe uitgekomen.

Volgens M. Allaart van het KNMI tonen de weersomstandigheden deze winter een sterke verwantschap met de situatie in het zuidpool-gebied, waar een vortex een van de hoofdoorzaken is voor het omvangrijke ozongat dat daar jaarlijks ontstaat.

“De krachtige vortex sluit het gebied af, waardoor geen ozontoevoer plaatsvindt. Dat is deze winter ook het geval geweest boven het noordpool-gebied. Verder zijn in de stratosfeer extreem lage temperaturen gemeten, wat een chemische afbraak bespoedigt.” Lage temperaturen leiden tot de vorming van polaire stratosferische wolken, die samen met chloor- en broom-elementen en met behulp van zonlicht op grote schaal ozon afbreken.

Van januari tot half februari verminderde de ozonlaag met 1 procent per dag, een zeer snelle afbraak. “De ozonwaarden zijn echter wel eens lager geweest”, aldus Allaart. “In de top drie van records staat deze winter op de derde plaats na 1993 en 1995.”

De waarden boven Nederland zijn licht verminderd. In januari trad een daling op van drie procent, in februari lagen de waarden op verwachte niveaus. Wel heeft de temperatuur in de stratosfeer boven Nederland in januari enkele dagen de uitzonderlijk lage waarde van min 80 graden Celsius gehaald. “In die periode zijn ook in Nederland de zelden voorkomende parelmoerwolken gesignaleerd, nadat ze eerder in Schotland op grote schaal waren gezien”, aldus Allaart. Door sommige wetenschappers wordt steeds nadrukkelijker een verabnd gelegd tussen het broeikaseffect, dat tot klimaatverandering kan leiden, en lage ozonwaarden. In het grootste gedeelte van het Noordpool-gebied hebben de ozonwaarden zich inmiddels hersteld.