Supertag maakt files bij kassa straks verleden tijd

Vanaf begin 1997 introduceren Albert Heijn, Shell en V&D de elektronische portemonnaie van de banken - de chipknip - in hun vestigingen. Zelfscanning, 'betaalpoorten' en chipknip, het boodschappen doen van de toekomst.

UTRECHT, 16 MAART. Een apparaatje dat werd ontwikkeld om mijnwerkers in de Zuidafrikaanse goudmijnen te redden, kan ervoor zorgen dat de eindeloze rijen voor de supermarktkassa tot het verleden behoren. En de boodschappen kunnen dankzij deze chip, Supertag genaamd, veel meer informatie bevatten dan alleen de prijs en de aard van het artikel. De 'intelligente' diepvriesmaaltijd die de magnetron instrueert hoe lang hij moet worden opgewarmd ligt binnen handbereik. Het Supertag-project van automatiseerder ICLis nu nog te duur voor brede toepassing in de supermarkt. Maar andere technologische ontwikkelingen, zoals zelfscanning en betaalkaarten, worden nu steeds meer toegepast.

Consumenten krijgen het gemakkelijker, maar er zal een prijs voor betaald moeten worden. Met het verdwijnen van veel cassières wordt het een stuk stiller in de supermarkt. Een praatje over het weer of het uitwisselen van de laatste roddels is er dan niet meer bij.

En niet elke consument zal het kunnen waarderen dat elke keer wanneer zijnchipknip langs het elektronische oog van de supermarkt glijdt hij Albert Heijn inzicht verschaft in zijn koopgedrag. De chip op de kaart kan immers niet alleen een geldsaldo registreren, maar ook aankoopgegevens. Sparen kan ook met de kaart: wie de kaart bij Albert Heijn, Shell en Vroom & Dreesmann gebruikt spaart automatisch Air Miles.

De 'computerisering' van de supermarkt rukt onweerstaanbaar op. De levensmiddelenhandel is in de greep van een harde concurrentiestrijd en bedrijven zoeken verbeten naar manieren om hun kosten te verminderen. Technieken die personeel overbodig maken vergemakkelen de overgang naar langere openingstijden. En een ander voordeel is dat artikelen minder beschadigen wanneer ze gewoon in het karretje blijven. Ook de consument zèlf, voor wie de lange rij aan de kassa een gruwel is, vraagt om verandering.

Albert Heijn, marktleider in Nederland, doet inmiddels in 29 filialen testen met zelfscanning. De Nederlandse supermarktketen is een pionier in de nieuwe techniek en heeft die inmiddels ook verkocht aan buitenlandse supermarktketens. De AH-klant die wil meedoen aan het zelfscanning-project krijgt bij het betreden van de supermarkt een scanner, die gelijkenis vertoont met een tv-afstandbediening. De consument toert door de supermarkt en leest met behulp van lasertechniek de barcodes op de produkten. De scanner telt de prijzen van de produkten bij elkaar op, wat de klant een onverwachte schok bij de kassa bespaart. Wanneer de klant klaar is met de boodschappen toont het apparaat de uiteindelijke prijs van de lading in het karretje. Uit- en inladen van de boodschappen op de kassa is niet meer nodig. Een forse tijdwinst is het gevolg, maar het systeem is sterk afhankelijk van de eerlijkheid van de klant. De verleiding om één artikel te scannen en er ondertussen twee in het karretje te gooien zal voor sommigen te groot zijn.

De ervaring van Albert Heijn is tot nu toe dat klanten nauwelijks frauderen. Maar het supermarktconcern geeft toe dat dit wellicht te maken heeft met het feit dat Albert Heijn de namen en adressen verzamelt van alle klanten die hun boodschappen zelf scannen. In het buitenland voorzien sommige supermarktketens hun scanners van een credietlimiet of gaan over tot willekeurige controles van winkelkarretjes. Dat zijn maatregelen die het publiek niet zal weten te waarderen.

Automatiseerder ICL, die met IBMen NCRbehoort tot de grote leveranciers aan de retail, ziet zelfscanning daarom vooral als een “tussenoplossing”. ICLmeent dat de barcodes in de toekomst vervangen kunnen worden door de Supertag, een chip die op het produkt is aangebracht en wordt geactiveerd door radiogolven. Elke Supertag bestaat uit een simpel elektronisch circuit met een unieke code die is vastgelegd op een chip. De chip reageert op radiogolven.

De klant duwt zijn karretje simpelweg door een 'betaalpoort', die de inhoud van het karretje binnen enkele seconden scant. ICLmeent dat deze techniek, waarmee al testen werden gedaan in een Zuidafrikaanse supermarkt, over vijf tot tien jaar op grote schaal toepasbaar zal zijn. “Technisch gezien zijn we klaar, maar de kosten van de chip die zo'n dertig cent bedragen zijn nog te hoog. Het drukken van een barcode is goedkoper”, zegt ICL-woordvoerder Dick van Beusekom. Albert Heijn laat desgevraagd weten dat het supermarktconcern om die reden weinig ziet in het Supertag-systeem.

Maar andere Nederlandse retailers hebben veel belangstelling voor het systeem. Topman I. Vos van Schuitema (C1000Spar) liet zelfs tegenover het vakblad Distrifood weten dat hij niet wil investeren in zelfscanning van barcodes, maar liever in één keer overstapt op de nieuwe techniek. ICLwijst er op dat de toepassingmogelijkheden van het systeem praktisch onbegrensd zijn, omdat de Supertag veel meer informatie kan bevatten dan de barcode. In combinatie met een computerschermpje zou de klant in de supermarkt informatie kunnen krijgen over menu-variaties. En klanten die op hun gezondheid letten kunnen onmiddellijk aflezen hoeveel vet en kunstmatige stoffen er in het produkt zitten. Eenmaal thuisgekomen kan Supertag eveneens het leven aangenamer maken, zo vertelt Van Beusekom. “Je plaatst een diepvriesmaaltijd in de magnetron. Dat apparaat leest de chip en weet dan hoe lang de maaltijd verwarmd moet worden. Ook de wasmachine kan op die manier geïnstrueerd worden hoe warm de overhemden gewassen moeten worden.”