Inkoopbeleid theaters nekt aantal produkties

AMSTERDAM, 15 MAART. Het optreden van een inkoopcombinatie van 21 regionale schouwburgen, die onderhandelt over de uitkoopsommen van de voorstellingen voor het komende theaterseizoen, heeft ertoe geleid dat twee grote produkties inmiddels zijn teruggetrokken en dat een aantal andere in een financiële gevarenzone zijn beland. Een Engelstalige musicalbewerking van Wuthering Heights en het toneelstuk De ratten van Arnon Grunberg, met Pleuni Touw en Hugo Metsers in de hoofdrollen, worden volgend seizoen niet uitgebracht. “Er is een hopeloos ongelukkige situatie ontstaan,” zegt voorzitter Harry Kies van de Vereniging van Theaterproducenten.

De 21 schouwburgen hebben zich verenigd in de Theater Inkoop Combinatie (TIC), met de bedoeling de kosten van de voorstellingen te drukken en het aanbod te reguleren. “We willen voorkomen dat ons het ene jaar 23 musicals worden aangeboden en het andere jaar niets,” zegt voorzitter Fons Bruins, directeur van de Stadsschouwburg in Eindhoven. “Dat kan alleen door in een vroeg stadium met de producenten over hun plannen te praten.”

Maar tot dusver heeft de TIC, al was het maar vanwege de benarde financiële positie van veel schouwburgen, vooral gefungeerd als onderhandelaar over de uitkoopsommen. “De pijn zit in de eerste plaats bij de musicals, die steeds duurder worden, en bij grote toneelprodukties in de vrije sector. Het is aan het publiek niet te verkopen om voor een toneelvoorstelling van een gesubsideerd gezelschap 30 gulden te rekenen, en voor een andere 50 gulden omdat die toevallig van een vrije producent is.” De afspraak luidt dat de 21 schouwburgen één front vormen; wie zich niet aan een gemeenschappelijke prijsafspraak houdt, betaalt een boete van 50.000 gulden.

Voor de musical Wuthering Heights werd 28.000 gulden per voorstelling gevraagd. De TIC bood 25.000 gulden. De ratten moest 12.500 gulden kosten, maar de TIC wilde niet verder gaan dan 10.500 gulden. In beide gevallen vond de betrokken producent die aderlating niet verantwoord en werd de produktie teruggetrokken. “In principe zit er heel weinig onderhandelingsruimte in de uitkoopsommen die wij vragen,” aldus Matthijs Bongertman van het grote impresariaat Jacques Senf. “Het meeste geld gaat naar salarissen en vervoer. Als je moet bezuinigen, ben je al gauw gedwongen de acteurs en technici een lager salaris te betalen. En vaak kan dat niet.”

Zelf onderhandelt hij nu nog over de produkties Schakels van Heijermans (met John Kraaykamp in de hoofdrol) en De stille kracht van Couperus, bewerkt door Ton Vorstenbosch (met Linda van Dyck en Peter Tuinman). Beide moeten ruim 20.000 gulden per avond kosten, maar de TIC wil vooralsnog niet meer betalen dan 15 à 16.000 gulden.

De 21 schouwburgen vormen een machtsblok - niet alleen door hun eigen aantal, maar ook omdat veel andere theaters zich lijken te conformeren aan de door TIC gemaakte prijsafspraken. Reg ten Zijthoff, directeur van het niet aangesloten Chassé Theater in Breda, spreekt van “kartelvorming” en zegt te vrezen “dat producenten die minder sterk in de markt staan, worden gewurgd.” TIC-voorzitter Bruins wijst erop, dat door de blokvorming ook veelbelovende produkties kunnen worden gered. “Soms moeten wij weliswaar zeggen dat we er minder geld voor over hebben, maar dan kunnen we tegelijk een afnamegarantie bieden voor minstens 21 voorstellingen en soms meer dan één avond per theater.” Dat gold onder meer voor een vrije produktie van Moeder Courage (met Edda Barends) en voor het nieuwe (ongesubsidieerde) gezelschap van Hans Croiset, dat komend seizoen Jozef in Dothan en Een sneeuw speelt. “In dat laatste geval hebben we gezegd: geen 15.000 gulden per voorstelling, maar twee avonden voor 25.000 gulden. Daardoor is het toch mogelijk die produkties uit te brengen.”

Andere slachtoffers van de prijsonderhandelingen zijn onder meer de nieuwe musicalprojecten Eindeloos en De Spooktrein. Van beide produkties worden komend seizoen te weinig voorstellingen gespeeld om de kosten terug te verdienen; de producenten hopen het seizoen daarna nog extra speelbeurten te boeken.

Ook de onstuitbare groei van het aanbod, bijvoorbeeld in de sector lichte muziek, speelt een rol. Mede door het verdwijnen van een aantal poppodiamaken tientallen zangers, zangeressen en groepen maken nu theatertournees.