Boek van wraak

Dorothy Allison: Bastaard uit Carolina. Vert. Christien Jonkheer. Uitg. Atlas, 295 blz. Prijs ƒ39,90 -: Huid - over sex, klasse en literatuur. Vert. Ria Loohuizen. Uitg. Atlas, 271 blz. Prijs ƒ39,90

Een klein meisje masturbeert met een dreghaak. Zij is een onwettig kind en een wraakzuchtige dievegge. Een lelijke, schele, jongensachtige meid uit de allerlaagste arbeidersklasse van de white trash in het zuiden van Amerika, die mishandeld en verkracht wordt door haar stiefvader: Dorothy Allison schreef met Bastaard uit Carolina haar semi-autobiografie.

Haar hoofdfiguur, Bone, alles behalve een Southern Belle, wordt tijdens een auto-ongeluk, waarbij alle inzittenden dronken zijn, geboren uit een vijftienjarige moeder die weigert de identiteit van de vader te verklappen. Latere huwelijken, het een nog ongelukkiger aflopend dan het andere, kunnen er nooit meer iets aan veranderen: Bone is een bastaard. Ze maakt deel uit van een grote familie, die ten prooi is aan al de beproevingen van de laagste blanke klassen: alcoholisme, geweld, armoe, (zelf)moorden, incest, honger, uitvallende tanden, (zelf)haat - de enige warmte ondervinden ze van de hete adem van deurwaarders in hun nek.

Bone onderscheidt zich van anderen door haar onvrouwelijke vechtlust en de vastbesloten wijze waarop ze wraak neemt op degenen die haar kwaad hebben gedaan. De roman is een boek van wraak, waarmee de schrijfster duidelijk afstand heeft willen nemen van de ellende uit haar jeugd. Tegelijkertijd schenkt ze een zekere waardigheid aan vooral de vrouwen uit de klasse waaruit ze afkomstig is.

Allisons gespierde stijl draagt cowboylaarzen, en heeft een peuk in de bek. Sterk, hartig,en vooral niet sentimenteel roept ze een wereld op van leed, angst, viezigheid en ongerechtvaardigd optimisme. De woede van het slachtoffer, de schrijfster zelf, overschreeuwt nergens de andere stemmen, zelfs niet die van de bewonderenswaardig krachtige moeder, die haar verkrachte kind uiteindelijk liever opgeeft dan de verkrachter. Allison haalde inspiratie bij zwarte auteurs: Toni Morrison, Alice Walker, Zora Neal Hurston. Ze ontworstelde zich aan haar milieu en werkt nu voor diverse universiteiten en voor feministische tijdschriften.

Tegelijk met de roman brengt Atlas haar essaybundel Huid - over sex, klasse en literatuur uit, waarin ze, weer met laarzen aan, haar opvattingen spuit als arbeideristische feministische lesbienne. Een die veel van seks houdt en iedereen vrolijk deelgenoot maakt van haar ervaringen en fantasieën met leer, lekker geweld en voorbinddildo's. Een extreme figuur, die een indrukwekkende, enerverende roman heeft geschreven. Maar waarom toch in de vertaling het woord bastaard een paar keer als 'basterd' wordt gespeld?

Een voor voordrachten bestemde openlijker autobiografische tekst, Two or Three Things I Know for Sure, verscheen bij Flamingo in een pocketeditie. 'Dorothy Parkinson kraamt taboes uit waarvan de meeste mensen het liefst zouden zien dat ze onder een dik tapijt werden geveegd', zei de New York Times over haar voordrachten.