Bandstoten alleen nog nostalgisch tijdverdrijf; Spelsoort niet interessant genoeg voor sponsors

Bij het Europees kampioenschap bandstoten kijken dit weekeinde voornamelijk vrienden en familieleden naar de verrichtingen van het internationale gezelschap. Is er nog toekomst voor de spelsoort die in het verleden volle zalen trok?

WIJCHEN, 15 MAART. Een groen laken, een witte bal met stip en hemdsmouwen zonder sponsornaam. Grijze mannetjes drinken jenever en blazen de sigarenrook over de wedstrijdtafel. Biljarten van de oude stempel. De vercommercialisering beperkt zich bij het Europees kampioenschap bandstoten tot sfeerverhogende achtergrondmuziek en een prijzengeld van ruim twintigduizend gulden.

Wat Heerenveen is voor de schaatsers en Huissen voor de dammers, dat is Wijchen voor de doorgewinterde biljartliefhebber. Onder de rook van Nijmegen, bij het land van Maas en Waal, bevindt zich een feestzaal met twee grote en zeven kleine wedstrijdtafels. In Wijchen weet de familie Verploegen haar party- en congrescentrum elk jaar om te toveren tot een heus biljartpaleis.

Het EK bandstoten wordt mede georganiseerd door de Nederlandse bond (KNBB) en staat onder auspiciën van de Europese bond (CEB). Beide instellingen dragen de geplaagde spelsoort een warm hart toe, als reactie op de groeiende macht van de onafhankelijke organisaties Billiards Worldcup Association (BWA) en de Vereniging Driebanden Nederland (VDN). De BWA en de VDN zijn belangenbehartigers voor de beste driebanders ter wereld. De BWA organiseert internationale toernooien voor de profs. De VDN organiseert een Nederlandse clubcompetitie met veel buitenlandse topspelers, die veel meer publiek trekken dan de bandstoters in Wijchen.

De KNBB en de VDN zijn al anderhalf jaar bezig een conflict uit de wereld te helpen. Lange tijd werden de professionals geweerd bij de grote (amateur)toernooien. Sinds kort is er een overgangsregeling die het verbod heeft opgeheven. Toch laten de profs in Wijchen verstek gaan. Veelzijdige biljarters als Raymond Ceulemans en Christ van der Smissen voelen er weinig voor hun oude specialisme uit de kast te halen. Het redelijk spectaculaire driebanden heeft het saaier ogende bandstoten in de problemen gebracht. De spelsoort waarbij de speelbal minimaal één band moet hebben getoucheerd voordat bal drie mag worden geraakt, is niet interessant genoeg voor de sponsors en de toeschouwers.

Organisator Tonny Verploegen zegt niet gebukt te gaan onder de geringe belangstelling bij het EK. “We springen er aardig uit, hoewel we over vijf speeldagen niet meer dan duizend toeschouwers verwachten. Het publiek wil bekende namen zien. Die kunnen wij inderdaad niet bieden. Maar als je een proftoernooi voor driebanders organiseert, moet je altijd nog maar afwachten of je genoeg sponsors aantrekt. Die liggen namelijk ook niet voor het oprapen.”

De ambiance in Wijchen ruikt nog naar vroeger, toen biljarters om de eer streden en de sobere voorzieningen voor lief namen. De strijd om de Europese titel lijkt eerder een open Gelders kampioenschap dan een prestigieus internationaal evenement. Het amateurisme wordt onderstreept door de deelnemerslijst die tijdens het kwalificatietoernooi verre van volledig is. Tot een minuut voor de loting mag elke gerespecteerde wedstrijdspeler zich nog inschrijven. Als een Duitse deelnemer opbelt met de vraag of zijn partij misschien verschoven kan worden, ondervindt hij aan de andere kant van de telefoon veel begrip.

Waar is de tijd gebleven van de volle sportzalen en de rechtstreekse tv-uitzendingen, toen de Brabander Van der Smissen en de Belg Ceulemans in een zinderende finale om de titel streden, toen de wereldtoppers nog niet verknocht waren aan het driebanden? Bandstoten is een nostalgisch tijdverdrijf geworden. Alleen de kenners genieten van een ragfijne serie langs de korte of de lange band.

Volgens Jos Bongers, een van de favorieten in Wijchen, wordt de moeilijkheidsgraad van zijn favoriete discipline door veel mensen onderschat. “Band is de meest gecompliceerde spelsoort. Je moet perfect spelen, elke kleine fout wordt onmiddellijk afgestraft. Een bal verkeerd raken en je hebt de positie kapot gespeeld. Dat maakt het zo interessant.”

Ongeacht de vele subtiliteiten van het bandstoten is de 39-jarige Bongers de enige serieuze publiekestrekker in Wijchen. De regerend wereldkampioen met de fluwelen techniek is weliswaar veroordeeld tot kwalificatiewedstrijden - wegens enkele ondoorgrondelijke wedstrijdreglementen - zijn humeur heeft niet te lijden onder de verplichte nummers in de voorronde. Hij voelt zich thuis in Wijchen, de plaats waar hij zijn vrouw heeft leren kennen.

Als ambtenaar van een cultureel centrum verkoos Bongers maatschappelijke zekerheid boven een onzekere toekomst als profdriebander. “Kijk je naar iemand als Dick Jaspers, dan merk je dat hij af en toe verkrampt speelt. Hij gaat soms gebukt onder het moeten winnen. Dan blijf ik liever een amateur die wat bij elkaar schnabbelt.”

Bongers noemt zichzelf een perfectionist. Als collega's hem feliciteren met een gewonnen partij, wijst hij hen op de onvolkomenheden in zijn spel. Over de aanhoudende conflicten tussen de verschillende bonden maakt hij zich geen zorgen. “Vroeger las ik alle notulen na een vergadering. Tegenwoordig ben ik alleen nog maar met mezelf bezig. Ik geniet van een mooie serie. De rest zal me worst zijn.”