Hulp Vrije Scholen Zuid-Afrika bepleit

DEN HAAG, 14 MAART. Een delegatie trekt door Nederland om fondsen te werven voor het Vrije-Schoolonderwijs in Zuid-Afrika, juist in de week dat vice-voorzitter C. Wiechert van de Antroposofische Vereniging is afgetreden na zijn steun aan vermeende racistische uitlatingen van Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie.

Gisteren was Den Haag aan de beurt. Een zwarte en twee blanke docenten aan de beide lerarenopleidingen in Johannesburg en Kaapstad kwamen op de Hogeschool voor Opvoedkunst op antroposofische grondslag vertellen over hun manier van werken. Er zijn in Zuid-Afrika twintig Vrije Scholen. Er bestaat een grote honger naar meer, maar het geld ontbreekt. “Het is leuk om Vrije Scholen op te richten, maar het is veel moeilijker om ermee door te gaan”, zegt Claartje Wijnbergh, een Nederlandse antroposofe die acht jaar geleden de eerste Vrije School opzette in Alexandra, een zwart woonoord bij Johannesburg.

De omstandigheden zijn slecht. De kinderen zitten dikwijls op de grond en zelfs tafels ontbreken. Veel ouders van zwarte kinderen kunnen het geld voor een leerkracht aan de Vrije School niet opbrengen. De oprichting van een Vrije School is een particulier initiatief, de Zuidafrikaanse regering betaalt er vooralsnog niet aan mee. “De regering vindt onze beweging elitair omdat er relatief veel blanke kinderen bij ons op school zitten. We hopen dat straks de regering de salarissen van de docenten gaat betalen, zodat we echt multiraciale scholen kunnen worden”, zegt Watya Daitz. Zij doceert spreekvaardigheid, drama en Engels aan de lerarenopleiding in Kaapstad.

De Vrije Scholen in Zuid-Afrika leggen net als de scholen van de beweging elders ter wereld de nadruk op creativiteit, handvaardigheid en spiritualiteit. Daaraan, zo stelt een folder van het internationaal hulpfonds voor de Vrije Scholen in Driebergen, bestaat veel behoefte bij de kinderen in Zuid-Afrika, die vanaf hun geboorte aan geweld, etnische tegenstellingen en spanningen blootstaan.

Een zwarte docent in Zuid-Afrika, de project- en studentenbegeleider Jabulani Banda van de opleiding in Alexandra, hield de toehoorders gisteren voor dat na driehonderd jaar onderdrukking de vrijheid voor de zwarte bevolking niet alleen van buitenaf kan komen, van politieke platforms en leuzen op muren, maar dat het besef van vrijheid in de hoofden gestalte moet krijgen, dat de vrijheid van binnenuit moet groeien. Aan dat besef, zei Banda, aan de overtuiging van zwarten dat ze trots mogen zijn zo geboren te zijn in plaats van zich daarover te moeten beklagen, leveren de Vrije Scholen in Zuid-Afrika een grote bijdrage.

De in Soweto opgegroeide Banda vertelde ook dat hij in 1979 zijn land moest verlaten, met achterlating van zijn éénjarige dochter. Toen hij na de vrijlating van de huidige president Mandela naar Zuid-Afrika terugkeerde, verliep de relatie met zijn dochter eerst moeizaam. “Ik probeerde een vader voor haar te zijn, onze zielen zochten elkaar. Ik heb haar toen naar een Vrije School gestuurd. En al na een week was ze volkomen veranderd. Alle angst was weg. Ze sprak met me alsof we elkaar al die jaren hadden gekend.”