Giulini verdedigt visie met grandeur

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Carlo Maria Giulini. Programma: Beethoven: symfonieën nrs 4 en 5. Gehoord: 13/3 Concertgebouw Amsterdam. Herhalingen: 14, 15/3.

De altijd langzame tempi die Carlo Maria Giulini de laatste jaren neemt zijn inmiddels legendarisch. Maar tijdens het Beethoven-programma met de symfonieën nrs 4 en 5, dat hij nu bij het Concertgebouworkest dirigeert, neemt hij tenminste één deel in een redelijk 'gewoon' tempo: het beroemde begindeel van de Vijfde symfonie. Het kloppende 'noodlotsmotief' accentueert hij niet in bijzondere mate, het is bij Giulini eerder een stevig dramatisch element dat zonder buitenmuzikale bedoelingen een hoofdrol speelt in opbouw en afwikkeling van dit doorwrochte Allegro con brio.

Elders in de Vierde en in de Vijfde waren er weer die langzame tot zeer langzame tempi. Soms, als de strijkers alsmaar heel klein hun nootjes herhalen, dan roept dat een dreigende spanning op, die zich even later ontlaadt in een verrassende uitbarsting. En in het Allegro ma non troppo, slotdeel van de Vierde, lijkt Giulini even aan Rossini te denken.

Maar meestal, vooral in de Vierde, leidt het bijna analytisch en didactisch aandoende tempo ondanks de fraaie klank tot een wat brave en gezapige uitstraling van de muziek, ook met weinig profiel en reliëf, omdat de blazers zich niet echt speels mogen uitleven. Deze aanpak is wel het absolute tegendeel van wat Carlos Kleiber in 1983 in Amsterdam in deze zelfde symfonie na een tergend langzaam begin liet horen: extreem snel, schichtend, flitsend en verbijsterend enerverend. En in de slotdelen van de Vijfde verandert Giulini met dat langzame tempo de monumentale onstuimigheid in wat pompositeit.

Toch kan Giulini zich dit veroorloven. De nu 81-jarige dirigent met zijn enorme prestige mag in zijn laatste jaren doen wat hij wil. Al komt hij nu wat stram op vanuit de zaal en is de reikwijdte van zijn gebaar verminderd, zijn houding is nog steeds vitaal en kaarsrecht en hij verdedigt zijn opvattingen met grandeur. En ook het publiek is hem welgezind, alsof het denkt dat we hem niet vaak meer zullen zien. Maar al komt hij niet het volgende seizoen, er wordt wel een nieuwe afspraak met hem gemaakt.