Fietsen naar de Noordpool zonder spikes

Op de magnetische noordpool is nog nooit een fietser gesignaleerd. Binnenkort gaan twee Nederlanders op hun moutainbikes een arctische toertocht ondernemen.

SCHIPHOL, 14 MAART. Twee Nederlanders vertrekken volgende week naar het noorden van Canada om, naar zij hopen, eind april als eersten ter wereld met de fiets de pool te bereiken.

De route voert hen van Resolute Bay, een dorpje van zo'n 150 inwoners, duizend kilometer boven de poolcirkel, voornamelijk via zo'n zeshonderd kilometer bevroren zee naar Ellef Ringnes Island, waar de magnetische noordpool zich ophoudt in volstrekt onbewoond gebied. Een vliegtuig moet hen daar weer oppikken. Volgens de planning neemt de tocht circa vier weken in beslag, daarbij inbegrepen de dagen waarop niet gereisd kan worden doordat sneeuwstormen dat onmogelijk maken.

Marc Cornelissen (27), recentelijk afgestudeerd als architect, en Boris Krielen (25), zonder vast beroep, waren niet de eersten die bedachten dat je wellicht op zee-ijs zou kunnen fietsen. Een groep Zwitsers heeft dat vijf jaar geleden al geprobeerd, maar dat is geen succes geworden. Sindsdien heeft niemand het meer gewaagd. Toch zou het moeten kunnen, hield Cornelissen vol, als je de fiets maar voldoende aanpast aan de aard van het ijs. Een eerder plan om in 1994 per fiets naar de geografische noordpool te gaan viel in duigen doordat de bagage voor een cruciale oefentocht nooit in Canada is aangekomen. Zonder het materiaal uitvoerig te kunnen testen vond hij die tocht niet verantwoord. Dit keer hebben ze het materiaal, inclusief fietsen, wel kunnen testen tijdens proeftochten in Noord-Canada eerder deze winter.

Bevroren poolzee lijkt in niets op een ijsbaan. Het is niet glad: je kunt er niet schaatsen, je glijdt er ook niet op uit. De bovenste laag bestaat vaak uit opgevroren sneeuw. De eigenlijke ijslaag kan wel meer dan twee meter dik worden. Het probleem met die bovenste laag is dat je erin wegzakt als je op te smalle banden rijdt. Het oppervlak breekt en het wiel zakt tien centimeter of meer weg in de poreuze massa. Dat is volgens Cornelissen ook de reden dat de Zwitsers niet goed vooruit kwamen. Banden met spikes hebben hetzelfde effect: ze rijden de toplaag kapot. Daarom kiezen beide Nederlandse poolfietsers voor extreem brede banden zónder spikes op hun mountainbikes.

Afgezien van die brede velgen en banden wijkt de poolfiets weinig af van een standaardfiets. Bijzondere aanpassingen betreffen vooral de draaiende delen: omdat gewoon vet bij zulke lage temperaturen - min veertig is niet uitzonderlijk in dat gebied - niet functioneert, wordt een smeermiddel gebruikt dat olieachtig dun is. Via een ventiel kunnen de naven worden bijgevuld met een injectiespuit.

Cornelissen en Krielen achten het essentieel voor hun expeditie dat ze de pool ongesteund - dus zonder voedseldroppings - en op eigen kracht bereiken. Dat betekent dat ze bij vertrek uit Resolute Bay hun volledige uitrusting, inclusief eten voor een maand, moeten meenemen. Alle uitrusting gaat in twee sleden, die ze achter de fietsen aan trekken - of als er door het terrein niet gefietst kan worden, achter zichzelf, te voet of op ski's. Bij vertrek wegen de bepakte sleden zo'n 130 kilo. De ruim twee meter lange sleden kunnen in noodgevallen dienst doen als onderkomen, en als bootje om als het écht niet anders kan een klein stuk open water te kunnen oversteken.

Een dergelijke tocht brengt aanzienlijke risico's met zich mee, maar Cornelissen en Krielen menen dat ze die door hun degelijke voorbereiding hebben geminimaliseerd. Ze zullen dagelijks contact hebben met het derde expeditielid, psychiatrisch verpleegkundige Frank Vreuls (31), die achterblijft in Resolute Bay. In noodgevallen, of als het drie dagen achtereen niet lukt om radiocontact te maken, rukt een vliegtuig uit om hen te zoeken. Op de mogelijke effecten van de kou - bevriezing en onderkoeling - zullen beide poolfietsers elkaar moeten bewaken. Verdwalen is nagenoeg uitgesloten dankzij kaarten, recente satellietfoto's, GPS (een zeer nauwkeurig satellietnavigatiesysteem, red.) en, voor als dat kapot mocht gaan, de vaardigheid om op kompas, horloge en zonnestand te navigeren.

Het grootste gevaar komt wellicht van ijsberen. Om te voorkomen dat ze elke nacht moeten wachtlopen, nemen ze een waakhond mee uit Resolute Bay die getraind is voor die taak. Voor het geval de ijsbeer niet al op de loop gaat van het geblaf, zullen de expeditieleden erdoor worden gealarmeerd. Vuurpijlen, lichtkogels en rubberen kogels moeten het dier dan verjagen, en in het uiterste geval kunnen ze het met scherpe munitie doden.

De magnetische noordpool, het doel van de tocht, ligt overigens slechts bij benadering vast: het is geen vaste plek op de kaart, zoals de duizend kilometer verderop gelegen geografische noordpool. De positie van de magnetische pool, de plek waar de kompasnaald naar wijst, verandert voortdurend. Sinds de ontdekking ervan in 1831 is hij meer dan duizend kilometer naar het noordwesten opgeschoven. Naast deze redelijk voorspelbare beweging is er ook een dagelijkse beweging onder invloed van zonne-activiteit die het aardmagnetisch veld verstoort. Hierdoor kan de positie van de pool variëren binnen een gebied met een doorsnee van zo'n 160 kilometer. Wanneer ze midden in dat gebied staan worden ze geacht de pool te hebben bereikt.

Via het basiskamp zullen dagelijkse nieuwsbulletins worden doorgestuurd naar Nederland, die op Internet zijn te lezen. Het adres op het World Wide Web is: http://www.riv.net/origin.