Adams raakt geïsoleerd door aanslagen van IRA; Chaos en onenigheid in overleg toekomst N-Ierland

LONDEN, 14 MAART. Zonder dat de Noordierse politieke partijen tot overeenstemming konden komen, zijn gisteren de besprekingen geëindigd die de opmaat moeten zijn tot centraal overleg over de politieke toekomst van Noord-Ierland.

Die besprekingen waren het eerste deel van een Anglo-Iers plan om het vredesproces te redden, nadat het verboden Ierse Republikeinse Leger (IRA) vijf weken geleden met een bomaanslag een eind had gemaakt aan achttien maanden staakt-het-vuren. Tijdens tien dagen van 'intensieve multilaterale discussies' zouden de partijen tot een gezamenlijke opzet voor verkiezingen proberen te komen. Die volksraadpleging zou op 12 juni uitmonden in het begin van overleg met alle partijen. Ook zouden de partijen zich buigen over het voorstel van de Social Democratic and Labour Party (SDLP) om zowel in de Ierse republiek als in Noord-Ierland een referendum te houden. Daarmee zouden de Ieren zich kunnen uitspreken tegen geweld.

Maar de besprekingen eindigden zoals ze begonnen: in chaos en onenigheid. De Britse regering zal nu zelf moeten bepalen welk model er bij de verkiezingen gehanteerd zal worden. De Ulster Unionist Party (UUP) is voor het systeem dat bij de Britse parlementsverkiezingen wordt toegepast waarbij Noord-Ierland in achttien kiesdistricten wordt verdeeld. Bij deze aanpak komt de UUP altijd als grootste uit de bus. Maar de Democratic Unionist Party (DUP) en SDLP zien liever dat Noord-Ierland als één geheel wordt behandeld, zoals bij Europese verkiezingen gebeurt. Dat model is voor hen het voordeligst.

Anderhalve week geleden begonnen de besprekingen al weinigbelovend. Niet meer dan vier van de acht genodigde partijen kwamen opdagen voor de openingssessie. Vier Unionistische partijen bleven demonstratief weg uit protest tegen de aanwezigheid van de Ierse regering. Ze vonden dat Dublin bij overleg over verkiezingen in het Britse Noord-Ierland niks te maken had. Een negende partij die niet was uitgenodigd, zocht doelbewust de publiciteit door zich weg te laten sturen. Sinn Fein, de politieke vleugel van de IRA, kreeg te horen dat ze pas welkom is als het Ierse Republikeinse Leger de wapens weer heeft neergelegd.

Ook na die tumultueuze openingssesssie lukte het niet om alle betrokken partijen in Belfast te verzamelen, zoals aanvankelijk de bedoeling was. De UUP en de DUP wensten alleen in Londen met de Britse regering te overleggen. Een gesprek tussen de UUP en het Ierse kabinet vond maandag plaats in Dublin. De DUP, geleid door de radikale dominee Ian Paisley, ging een ontmoeting met de Ierse regering stelselmatig uit de weg.

Voorlopig leveren ook de pogingen om Sinn Fein weer bij het democratisch proces te betrekken niks op. Al voor het begin van de besprekingen tussen de Noordierse politieke partijen had de IRA in een verklaring laten weten dat ze nog niet toe was aan een hervatting van het bestand. Vorige week bevestigde één van de leiders van de IRA dat standpunt nog eens in An Phoblacht, het weekblad van Sinn Fein. Hij zei dat “de noodzaak van gewapende strijd, gegeven de huidige politieke situatie, overeind blijft”. Zaterdag pleegde de IRA in Londen haar vierde bomaanslag in vijf weken. Dit keer bleef de schade beperkt.

Voorstanders van een verenigd Ierland hebben de afgelopen week een dringend beroep gedaan op de IRA om de militaire operaties te staken. Tot de beëindiging van het staakt-het-vuren maakte ook Sinn Fein deel uit van dit republikeinse bondgenootschap, waartoe verder de SDLP, de Ierse regering en de Iers-Amerikaanse gemeenschap behoren. “Hou nou eens op om in de taal van dreigementen te denken”, hield de Ierse premier John Bruton zijn voormlaige geestverwanten voor.

Ook de voormalige Amerikaanse bondgenoten van Sinn Fein hebben hun ontstemming over de hervatting van het geweld niet verheimelijkt. Sinn Fein-president Gerry Adams die een zesdaags bezoek aan de Verenigde Staten brengt, komt niet meer binnen bij senator Edward Kennedy, die hem nog vorig jaar inhaalde als de grote vredesstichter. Hij heeft ook geen toestemming gekregen om fondsen te werven. Zolang de IRA de wapens niet neerlegt, hoeft Sinn Fein niet meer op financiële steun van de Iers-Amerikaanse gemeenschap te rekenen, verklaarde de zakenman William Flyn die anderhalf jaar geleden op de achtergrond een belangrijk rol speelde bij de totstandkoming van het staakt-het-vuren.

Adams is morgen ook niet welkom op het Witte Huis bij de jaarlijkse viering van St. Patrick's Day, de Ierse nationale feestdag. Vorig jaar was hij nog een van de belangrijkste gasten. Tijdens een diner deze week in New York waarbij president Clinton tot 'Ierse Amerikaan van het jaar 1996' werd uitgeroepen, verklaarde de Amerikaanse regeringsleider: “De bewoners van Noord-Ierland hebben duidelijk voor vrede gekozen. Ze verdienen het niet dat een kleine groep de voorkeur geeft aan geweld en bloedvergieten, en daarmee hun dromen aan stukken scheurt.” Het vredesproces sukkelt verder en Sinn Fein raakt in een steeds groter isolement.