Wordt voor Jesse van Ruller de Thelonious Monk Competetion the start of something big?; Nederlandse jazzmusici succesvol in de USA.

Nederlandse jazzmusici maken een nog bescheiden, maar toch besliste opmars in de Verenigde Staten, waar de jazz is uitgevonden. Het is het resultaat van moeite, doorzettingsvermogen en toeval.

Nederlandse jazzmusici blijven niet onopgemerkt in de Verenigde Staten. In het kielzog van zangeres Denise Jannah sleepte Nueva Manteca een contract binnen bij Blue Note, zangeres Fleurine Verloop nam in New York met een sterbezetting haar debuutcd op en voor het eerst won een Nederlander, Jesse van Ruller, de Thelonious Monk Competition in Chicago. En een jong Nederlands cd-label slaagt er intussen langzaam maar zeker in een voet aan de grond te krijgen in het jazzmekka dat Amerika nog altijd is.

Fleurine Verloop (27) zit vaker voor haar werk in een vliegtuig dan gewoon is voor een beginnende zangeres uit Amsterdam. Zojuist trad ze, op uitnodiging van stertrompettist Roy Hargrove, als gastvocaliste van diens kwartet op tijdens het jazzfestival van Havana. Op de terugweg deed ze New York aan, waar ze afgelopen herfst haar eerste cd met eigen werk opnam. De opnames vonden plaats onder leiding van Don Sickler, die onder meer produceert voor historische jazzlabels als Blue Note en Verve. De bezetting die Fleurine begeleidde, bestond uit grote namen zoals bassist Christian McBride en tenorist Ralph Moore. Na de zomer zal de cd in de winkels liggen.

De vermelding van bekende Amerikanen op de cd-hoes is een vereiste bij een onbekend (en buitenlands) debuut in de VS. Toch mocht Verloop ook de toen nog totaal onbekende Jesse van Ruller als gitarist uitnodigen voor de studiosessie. Tussen de bedrijven door wist deze Van Ruller, net afgestudeerd van het Hilversums Conservatorium, door te dringen tot de hoogste regionen van het Thelonious Monk-bolwerk in Chicago - niet in de laatste plaats overigens dankzij de aanmoediging van Verloop.

Eerder hadden Nederlanders en andere buitenlanders weliswaar de finales bereikt, maar de prijs winnen was ongekend. Hoewel een krant als de New York Times ietwat zuur schreef dat de grote platenmaatschappijen in tegenstelling tot voorgaande edities niet hadden staan dringen om de winnaar een contract aan te bieden, was de jury zeer te spreken over het spel van Utrechtse gitarist. Van Ruller heette 'indrukwekkend' in zijn vertolking van de toepasselijk getitelde' standard This could be the start of something big.

De 24-jarige Van Ruller staat na zijn terugkeer uit de Verenigde Staten weer met beide benen op de grond. Op het Hilversums Conservatorium nam hij het docentschap over van de onlangs overleden Wim Overgaauw. Met vrienden richtte hij een kwartet op. Zijn eerste cd verwacht hij uit te brengen bij het Nederlandse label Criss Cross, eventueel op te nemen met Amerikaanse begeleiders.

In het toonaangevende jazztijdschrift Down Beat valt de laatste maanden de meer dan gemiddelde aandacht voor Nederland op - in een muziekwereld die nog steeds door Amerikanen wordt gedomineerd. Nueva Manteca, het latin-jazzoctet van pianist/arrangeur Jan Laurens Hartong dat onder contract staat bij Blue Note, kreeg een lovende pagina in het februarinummer. De cd I was born in love with you van Denise Jannah, strijkt in een recensie vier sterren op, de op een na hoogste waardering. Eerder had het blad de Houdini's al ruime aandacht geschonken, en het debuut van tenorist Yuri Honing besproken - een zeldzaamheid gezien de stortvloed aan cd's die jaarlijks smeekt om publiciteit.

New York geldt onder jonge jazzmuzikanten onveranderlijk als the place to be, al slagen weinigen erin zich daar langere tijd te handhaven. Zonder het stootkussen van het Nederlands subsidiestelsel en de relatieve bekendheid die men in eigen land heeft, is het moeilijk om het hoofd boven water te houden tussen de talloze routiniers die een plaats innemen op de New Yorkse jazzpodia.

Bassist Joris Teepe is daar niettemin in geslaagd. Ruim vier jaar woont en werkt hij in New York, terwijl hij elk jaar ook een paar maanden in Amsterdam doorbrengt. Twee cd's nam hij op met de gevestigde Amerikaanse tenorist Don Braden. Een daarvan, Pay as you earn, stond volgens Teepe drie maanden lang in de Amerikaanse top 50. Een derde cd, getiteld Bottom Line, met trompetist Tom Harrell, pianist Daryll Grant en drummer Carl Allen, staat op het punt uit te komen. Teepe presenteert zijn cd in de roemruchte club Birdland.

Vanzelfsprekend speelt bij deze recente resultaten doorzettingsvermogen, netwerktalent en toeval een rol. Door de toegenomen aandacht voor presentatie en promotie - die vooral door Amerikanen onmisbaar wordt geacht - lukt het steeds beter de mensen te bereiken die de artistieke en commerciële beslissingen nemen. Bruce Lundvall, de hoogste man bij Blue Note, zette niet zomaar drie jaar geleden zijn kaarten op Denise Jannah. Dat deed hij nadat een New-Yorkse agent van het Nederlandse label Timeless Jannah's cd persoonlijk afleverde bij recensent Gary Giddins, die er vervolgens een jubelende pagina aan wijdde in de Village Voice.

Anne de Jong, voorheen werkzaam voor Timeless, pakt de zaken sinds kort groot aan met zijn Arnhemse label Challenge. In Californië werd een kantoor geopend om Nederlandse, maar ook andere internationale titels beter te kunnen promoten en verkopen. Vooralsnog gaat het om een afzet van slechts honderden exemplaren, maar volgens De Jong is de belangstelling groeiende.

Opmerkelijk is dat het Hollandse golfje zich beweegt in een genre dat door velen als onbereikbaar werd beschouwd. De Houdini's, de Amsterdamse groep die als een van de eersten in de jaren tachtig een cd opnamen in de beroemde New Yorkse Rudy van Gelder-studio, richten zich op een min of meer klassieke interpretatie van de jazz en oogsten daarmee succes. Zo ook de lichting die na de Houdini's kwam, zoals Eric Vloeimans en Michiel Borstlap. Een revolutie in de muziek hebben ze niet voor ogen. Liever proberen ze een eigen geluid te ontwikkelen, hun chops te verfijnen of doortimmerde stukken te schrijven. Europese invloeden zijn hierdoor steeds minder gemakkelijk aanwijsbaar.

Sommige critici - meestal Nederlandse - zien hierin een bewijs van ideeënarmoede, anderen vinden deze professionele old school-jazz juist een verademing. Feit is dat het muzikale niveau over de hele linie onmiskenbaar is gestegen. In vindingrijkheid en finesse doen Nederlandse muzikanten niet langer onder voor hun Amerikaanse collega's. Hooguit bewegen ze zich op het podium nog net iets onhandiger.

De New-Yorkse perikelen van nieuwelingen als Teepe, Verloop en anderen zouden verandering kunnen brengen in de nogal beperkte reikwijdte van Nederlandse geïmproviseerde muziek in den vreemde. Al moeten de kansen op een commercieel rendabele lancering in de VS niet worden overschat. Zeker niet als de muzikant in kwestie een voor Engelstaligen onuitsprekelijke naam heeft. Onder haar eigen naam Zeefuik had Denise Jannah het waarschijnlijk nooit zo ver geschopt.