Indiërs waren even allemaal gelijk

NEW DELHI, 11 MAART. Vorige week waren de Indiërs, voor wie gelijkheid nooit een ideaal is geweest, even allemaal gelijk. Holi, het oeroude feest ter verwelkoming van de lente, bracht rijk en arm, jong en oud voor enkele uren samen in een collectieve orgie van kleur en vrolijkheid.

Blijmoedig smeerden vermogende zakenlui, arme analfabete bouwvakkers, bejaarde huisvrouwen, studenten en boeren elkaars gezicht vol met kleurig poeder en waterverf, totdat de meesten eruit zagen als leden van een wilde stam in volle oorlogsbeschildering.

Al even broederlijk en zusterlijk leegde men van tijd tot tijd emmers water over elkaar onder luid gelach van de slachtoffers, om vervolgens samen bhang te drinken, een geestverruimende cocktail van melk, gedroogde vruchten en papaverbladeren. Op andere plaatsen gingen mensen spontaan op straat zitten en barstten in gezang uit, soms onder begeleiding van een roffelende trom.

Wie in woede ontsteekt wegens een oneerbiedige behandeling heeft niet begrepen dat op deze dag India even India niet is. Voor een paar uur wordt er een ventiel opengezet in het anders zo dichte pantser van de Indiase samenleving met zijn strenge normen en zijn gapende kloof tussen hoge en lage kasten, tussen rijk en arm, tussen degenen die een goede opleiding hebben genoten en zij die hun eigen naam nog niet kunnen schrijven.

Slechts hier en daar blijft het stil en lopen mensen zonder Holi-souvenirs op hun gezicht over straat. Zij zijn de werkelijke outcasts van deze dag, zó ongezellig en zó weinig geliefd in hun wijk, dat niemand zelfs maar de moeite neemt om hen een gelukkig Holi te wensen met de daarbij behorende smeerbeurt. Het geldt vanouds als een belediging om je buren tijdens Holi te negeren.

Holi is vermoedelijk het populairste van alle feesten in India. Diwali, het feest van het licht en het vuurwerk, wordt in de herfst uitbundig gevierd en dat geldt evenzeer voor Dussehra, waarbij geïmproviseerde beelden van een boze godheid in brand worden gestoken. Maar nimmer gaan de hindoes van India zich zo te buiten als bij Holi en veel moslims, christenen en ongelovigen storten zich met evenveel enthousiasme in het feestgewoel.

“De vrijheid die met het feest gepaard gaat, is gewoon heerlijk”, aldus een inwoonster van New Delhi tegenover een plaatselijke krant. “Dit is het enige feest waar ik kleurig poeder op het gezicht van mijn verwaande oudere schoonzuster mag smeren en er nog om mag lachen ook. Ik moet zeggen, ik ben gewoon gek op Holi.” Helemaal volledig is die vrijheid ook weer niet. Orthodoxe Brahmanen zullen ook op Holi niet toestaan dat ze door een 'onreine' kasteloze vreemdeling met verf worden ingesmeerd.

Over de oorsprong van Holi verschillen de meningen. Sommigen zien het als een Indo-Europees lente- en vruchtbaarheidsfeest, zoals dat ook in Europa sinds mensenheugenis heeft bestaan. De Ariërs brachten het millennia geleden naar Noord-India. In het Dravidische zuiden van India daarentegen wordt Holi tot op de dag van vandaag niet gevierd.

Anderen brengen het in verband met de geliefde donkere god Krishna, die zich op de oevers van de rivier de Yamuna ten zuiden van het tegenwoordige New Delhi kostelijk amuseerde met honderden melkmeisjes en herderinnetjes. Nog altijd wordt in de omgeving van de stad Mathura, waar Krishna volgens de overlevering werd geboren, Holi met extra veel verve gevierd.

De datum van het feest hangt af van de stand van de maan, die in India zo vaak de gang der dingen dicteert. Bij volle maan eind februari, begin maart, worden er 's avonds vuren ontstoken om de boze vrouwelijke demon Holika te verdrijven. Wanneer men zich van die belangrijke taak heeft gekweten, kan de volgende ochtend het verf en waterfestival in alle hevigheid beginnen.

Kleine kinderen zijn reeds vroeg in alle kleuren van de regenboog beschilderd en doen hun uiterste best alle volwassenen in hun omgeving als ook willekeurige voorbijgangers zo snel mogelijk in dezelfde staat te brengen. Dat doen ze met behulp van overal verkrijgbare reusachtige plastic spuiten, die zijn gevuld met gekleurd water. Ook voorbijrijdende auto's moeten het ontgelden, waardoor er maar weinig verkeer op de weg is.

De politie is echter in staat van paraatheid. Opgezweept door een overmatige portie bhang, raken de gemoederen gemakkelijk verhit. Meer dan eens is het tot massale vechtpartijen gekomen tijdens Holi, vooral op het platteland. Ook dit jaar kwamen er zeventien mensen om het leven. Even ten zuiden van New Delhi overvielen leden van de Thakur-kaste een dorpje van kastelozen, die tegen de zin van de Thakurs hout voor een Holi-vuur hadden gesprokkeld. Met acherlating van één dode, 15 gewonden en afgebrande huisjes, vertrokken ze weer.

Na het middaguur keert de rust in Noord-India doorgaans snel weer. Iedereen boent zich schoon en slaapt zijn roes uit. Het ventiel op de Indiase samenleving gaat dan weer voor de volgende 364 dagen van het jaar dicht.