Eigen kring

“KWALITEIT en verantwoordelijkheid” zijn twee onderwerpen die centraal staan in de jongste onderwijsbegroting van het 'paarse' kabinet. Daar kan niemand tegen zijn, zou men zeggen. Maar in het verzuilde onderwijswereldje kunnen zelfs de eenvoudigste onderwerpen - zoals een verplichting voor iedere school een klachtenregeling in te voeren - zeer gevoelig liggen. Een teken daarvan is de commotie die minister Dijkstal (Binnenlandse Zaken) onlangs ten deel viel toen hij iets zei over artikel 23 van de Grondwet, het onderwijsartikel.

Deze bepaling gaat direct terug tot de onderwijspacificatie van 1917. Behalve de “vrijheid van richting” (het recht scholen met een bepaalde levensbeschouwing op te richten) bracht deze ook de “vrijheid van inrichting”, het recht om de bijzondere school naar eigen inzicht te organiseren. Het bijzonder onderwijs koestert dit recht tot “zelfverwerkelijking in eigen kring”, zoals het wel wordt genoemd, met de bijbehorende private rechtsvormen en eigen rechtspraak.

Het kan echter niet zo zijn dat elementaire regels binnen onze samenleving stil houden aan de bijzondere schoolpoort. “De school is geen eiland”, zoals minister Ritzen en staatssecretaris Netelenbos (Onderwijs) het uitdrukken in hun jongste begroting. De leiding van een gereformeerde scholengemeenschap in Amersfoort is wel wat laat tot dit besef gekomen in het geval van een inmiddels opgestapte aardrijkskundeleraar die jarenlang ontucht pleegde met leerlingen. Dit is zorgvuldig binnenskamers gehouden. Pas na onthullingen in de pers is een strafklacht bij de justitie gedeponeerd. En dat lijkt niet in de laatste plaats toch weer te zijn ingegeven door de wens het eigen straatje schoon te vegen van een aantal aantijgingen die de schoolleiding overdreven vindt.

Deze affaire en een eerdere in Rijssen dienen niet onnodig te worden gedramatiseerd. Stelselmatige ontucht is een uitzondering in het onderwijs en het gaat hier per slot van rekening niet om kleuters. Strafrechtelijke interventie heeft in dit soort gevoelige aangelegenheden bepaald ook bezwaren. Maar dat is geen excuus voor een school om de inspectie in het ongewisse te laten en zich van de domme te houden tegenover ouders, de andere docenten en een sportclub. Het is deze arrogantie die pas echt zorgen baart. STAATSSECRETARIS Netelenbos ziet in deze gebeurtenissen een steun voor de Kwaliteitswet die zij voorbereidt. Zoiets blijft natuurlijk altijd een wat abstract stuk met zijn 'schoolplannen' en 'schoolgidsen', zijn medezeggenschapsstructuren en 'onderwijsgidsen'. De affaires in Amersfoort en Rijssen doen in elk geval vermoeden dat het onderdeel klachtenregeling niet overbodig is als een reminder dat ook een bijzondere school van de ouders en de leerlingen behoort te zijn.