Willy Claes komt terug

ANN BATS: Willy-Gate

144 blz., Dedalus 1995, ƒ 24,90

In een dramatische toespraak voor de verzamelde internationale pers, kondigde NAVO secretaris-generaal Willy Claes op 20 oktober vorig jaar zijn vertrek aan. “Dit ontslag is een persoonlijke tragedie voor mij en mijn familie”, verklaarde de zichtbaar aangeslagen Claes. “Nu val ik in een groot zwart gat. Ik zal weken nodig hebben om te herstellen van deze opdoffer.”

Het ontslag van de NAVO-topman was het voorlopig hoogtepunt van een ingewikkelde affaire, die begon op 18 juli 1991 met de moord op de Luikse socialistische voorman André Cools en die via een smeergeldaffaire waarbij de Italiaanse vliegtuigfabrikant Agusta bleek betrokken, leidde tot ontslagen in de partijtop van zowel de Waalse Parti Socialiste (PS) als de Vlaamse Socialistische Partij (SP).

Over wat de Agusta-affaire is gaan heten, zijn in Vlaanderen de afgelopen peride meerdere boeken verschenen, waaronder Agusta, overleven met een affaire (boekenbijlage 28-1-95), een ooggetuigeverslag van SP-woordvoerder Fons van Dyck, en Willy-Gate, een overzicht van de moord op Cools tot het aftreden van Claes, door Ann Bats, politiek verslaggever van Het Laatste Nieuws. Willy-Gate is met 144 pagina's het meest compact van de boeken, maar het geeft toch een vrij complete uiteenzetting van de affaire, inclusief chronologie en 'wie is wie in het Agusta-dossier?'

Perslekken

De veelvuldige perslekken in de Agusta-affaire hebben in België inmiddels geleid tot een fundamentele discussie over de verhouding media-justitie, maar toch blijkt uit Willy-Gate nog eens schrijnend hoe vaak en hoe snel informatie naar de pers werd gelekt. Bats maakt melding van “documenten waar de redactie de hand op kon leggen” en van journalisten die eerder op de hoogte zijn van huiszoekingen dan de betrokkenen zelf. De krant La libre Belgique brengt begin 1994, verspreid over twee pagina's, zelfs een compleet en letterlijk verslag van de Luikse onderzoeksrechter die met het Agusta-onderzoek is belast. “We worden stilaan verplicht om elke vergadering te beginnen met een bespreking van wat er in de kranten staat”, stelt een lid van de bijzondere Kamercommissie, die in juli 1994 moest oordelen of Claes werd doorverwezen naar het Hof van Cassatie, niet zonder ironie.

Terwijl SP-woordvoerder Van Dyck in zijn boek over de Agusta-affaire tot de conclusie komt dat de pers zich laat manipuleren door justitie, stelt Bats dat politici en justitie de pers tot gemeenschappelijke vijand hebben gebombardeerd. Zij noemt het de taak van een journalist het publiek te informeren, ook als daardoor hooggeplaatsten in het gedrang komen - op voorwaarde dat nieuws van ten minste twee bronnen komt.

De titel Willy-Gate is ontleend aan een uitspraak van VVD-leider Frits Bolkestein, die als één van de eerste politici hardop verklaarde dat Claes moest aftreden als secretaris-generaal van de NAVO. “We kunnen ons geen Willy-Gate veroorloven”, aldus de VVD-leider.

Anders dan de titel doet vermoeden, gaat Willy-Gate niet over Willy Claes, maar over de Agusta-affaire in het algemeen. Dat is jammer, want terwijl een studie naar Claes nieuwe elementen had kunnen opleveren, is dit boek niet meer geworden dan een handig naslagwerk van of introductie in een ingewikkelde affaire.

Wel meldt Bats een aantal grappige details. Zo spreekt Claes begin 1994, in zijn haast om te overtuigen dat hij nooit Agusta-directeur Baldini ontmoette, over “Bartali of hoe die man ook moge heten”.

Eveneens in haast werd begin vorig jaar een onderzoeksrechter, na een huiszoeking op het SP-hoofdkwartier, door zijn collega's vergeten op de stoep van het gebouw, waardoor hij was aangewezen op een lift van een journalist die de speurders nu juist te snel af hadden willen zijn. En de Belgische band Corruption blijkt een house-cd op de markt te hebben gebracht, met de titel 'Agusta. No politics, just a joke'.

Bergopwaarts

En Willy Claes? Die lijkt langzaam uit het zwarte gat te klauteren. Hij dirigeert weer en vorige maand hield hij in Antwerpen een lange lezing over de internationale politieke toestand. Vragen over zijn eigen politieke toestand waren verboden, maar ook daarmee lijkt het stilletjes bergopwaarts te gaan. Tijdens een ledenvergadering onlangs van de Socialistische Partij in zijn woonplaats Hasselt, werd Claes zo overtuigend gekozen voor een bestuursfunctie, dat de ex-NAVO-topman waarschijnlijk nog deze maand voorzitter wordt van de SP-Hasselt.