Rechter VS laat medische hulp zelfdoding toe

WASHINGTON, 9 MAART. Het debat over euthanasie in de Verenigde Staten is deze week op scherp gesteld door een gerechtelijke uitspraak waarin een verbod van de staat Washington op medische hulp bij zelfdoding onrechtmatig is verklaard.

Een federaal hof van beroep in San Francisco stelde woensdag dat een terminale, geestelijk gezonde patiënt grondwettelijk het recht heeft “de tijd en de manier van zijn eigen dood te bepalen”. Het is voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis dat dit recht op federaal niveau is erkend.

Tegelijk stond in Michigan de omstreden arts Jack Kervorkian terecht voor zijn hulp bij de zelfmoord van twee ernstig zieke patiënten. Gisteren werd hij vrijgesproken, niet vanwege het arrest van woensdag, maar omdat bewezen werd geacht dat hij nooit de dood van zijn patiënten heeft beoogd, alleen een verlichting van hun lijden. Kervorkian is sinds 1990 betrokken geweest bij 27 gevallen van 'medische hulp bij zelfdoding', de term die in de VS doorgaans gebruikt wordt. Met het beladen woord euthanasie doelt men alleen op het beëindigen van het leven van patiënten die niet handelingsbekwaam zijn.

Het vonnis in San Francisco, waar acht rechters voor stemden en drie tegen, heeft rechtskracht in negen staten in het westen van de VS: Californië, Washington, Alaska, Arizona, Hawaïi, Idaho, Montana, Nevada en Oregon. Maar juridische en medisch-ethische deskundigen verwachten dat de effecten landelijk merkbaar zullen zijn. Hoger beroep tegen het vonnis is mogelijk als de staat Washington het binnen negentig dagen aanhangig maakt bij het Hooggerechtshof.

De uitspraak heeft felle emoties losgemaakt. “Het zogenaamde recht om te sterven zal snel een plicht om te sterven worden”, zei een woordvoerder van het landelijke Right to Life Committee. Ook de artsen-organisatie American Medical Association (AMA) heeft geschrokken gereageerd, omdat “hulp bij zelfdoding fundamenteel onverenigbaar is met de rol van de arts als zorger en genezer”.

Rechter Stephen Reinhardt schrijft in zijn argumentatie van het vonnis dat “tot betrekkelijk kort geleden artsen routinematig patiënten hielpen hun dood te versnellen, maar onopvallend, omdat al dergelijke hulp onrechtmatig was”. In 1976 trok het probleem landelijk de aandacht, onder meer doordat Californië als eerste staat het recht van een patiënt erkende om een behandeling te weigeren die zijn leven zou verlengen. Organisaties van AIDS-patiënten hebben de afgelopen jaren sterk gepleit voor wat genoemd wordt 'het recht te sterven'.

In de praktijk hebben volgens Reinhardt veel artsen op verzoek van hun patiënten behandelingen met “dubbel effect” uitgevoerd, bijvoorbeeld toediening van medicijnen die de pijn stillen en bovendien de dood tot gevolg hebben. Reinhardt ontkent, anders dan de AMA, dat er een principieel verschil bestaat met de toediening een pijnstiller met uitsluitend de bedoeling het sterven te versnellen. In een voetnoot schrijft hij dat niet alleen artsen van vervolging gevrijwaard moeten worden, maar ook apothekers en familieleden “wier hulp essentieel is om de terminaal zieke patiënt te helpen de medicijnen te bemachtigen waarmee hij zijn dood kan versnellen”.

In 43 Amerikaanse staten is medische hulp bij zelfdoding een misdrijf, in zes staten bestaat geen duidelijkheid. Alleen in Oregon is in 1994 een regeling aangenomen die medische hulp bij zelfdoding legaliseert. Die regeling is door een rechter echter ongrondwettig verklaard, een uitspraak waartegen vervolgens weer beroep is aangetekend dat nog hangende is.

Sinds enkele jaren worden er veel rechtzaken aangespannen tegen wetten die euthanasie verbieden, maar ook tegen artsen en ziekenhuizen die behandeling van patiënten willen voortzetten tegen de zin van een patiënt of diens familie. Vorige maand is een ziekenhuis in Michigan veroordeeld tot betaling van 16,5 miljoen dollar voor het in leven houden van een vrouw met ernstig hersenletsel, in strijd met wat zij zelf daarover eerder had verklaard en wat haar familie bepleitte.