Niet recordbedragen, maar schoonheid en expertise tellen op de TEFAF-kunstbeurs in Maastricht; Madonna of damesorkest tussen het getint fluweel

TEFAF. T/m 17/3 in Congrescentrum MECC, Maastricht. Geopend: ma. t/m vr. 11-20 uur, za. en zo. 10-18 uur, Entree: ƒ 50,-, incl. catalogus. CJP en 65+; ƒ 17,50.

MAASTRICHT, 9 MAART. 'U zoekt en wij vinden'. Dat moet het credo zijn van de TEFAF-kunstbeurs in Maastricht, die gisteren door kroonprins Willem Alexander is geopend. Wilt u een Chinees damesorkest van 1300 jaar oud Tang-aardewerk? Een laat-middeleeuws devotie-stuk uit Florence misschien? Liever een Etruskische, bronzen godheid? Of gaat de voorkeur uit naar de twintigste-eeuw; naar een zelfportret van Francis Bacon, een naakt van Willem de Kooning of een machine van Tinguely?

De 161 beursdeelnemers uit Amerika, Hong Kong en Europa hebben het allemaal in voorraad. De Tefaf biedt een breder aanbod dan ooit tevoren, zeggen trouwe handelaren. Er zijn meer Franse en Italiaanse schilderijen dan voorheen, meer juwelen, meer aziatica en etnografica, waaronder een collectie stenen Maya-objecten. Het assortiment aan meubels en zilver, daarentegen, stelt wat teleur. En de Franse impressionisten lijken te zijn uitverkocht. Van post-impressionisten als Vuillard, Bonnard en Gauguin zijn her en der wèl kleinere doeken en krijttekeningen te vinden.

Traditiegetrouw staat de Tefaf in het teken van de schilderkunst, met name de zeventiende-eeuw. Daarom kan Otto Naumann nu eindelijk pronken met zijn eerder aangeprezen jongemansportret van Rembrandt (1632). 'Het vadje', zoals een Nederlandse museumdirecteur het omschreef, had gisteren voor 4.8 miljoen dollar nog geen koper gevonden, net zo min als het mini-portret dat Frans Hals op koper schilderde van de Haarlemse dominee Samuel Ampzing (bij Haboldt & Co.). Maar het zou vreemd zijn als Naumann ook met zijn elegante doek van Willem van Mieris (385.000 dollar) - een dame in wit satijn die zich opmaakt - weer naar New York zou moeten afreizen.

Salomon Lilian, Amsterdam, stelt dertig koperen etsplaten van Adriaen van Ostade tentoon. Het zijn volkse tafereeltjes rondom de boerehoeve, waar zich zwervers, drankzuchtigen en wellustige dametjes ophouden. Ze zijn, afhankelijk van de grootte, geprijsd tussen 35.000 en 200.000 gulden. Het Rijksmuseum heeft al een optie op een exemplaar, aldus Lilian.

“Geen enkele andere kunstbeurs biedt zoveel moois en zoveel expertise,” meent de Brit Richard Knight, directeur van de gerenommeerde schilderijenhandelaar Colnaghi uit Londen/New York. “Jammer dat men hier zo bezeten is van recordbedragen, terwijl de beurs bovenal een culturele gebeurtenis is, waar veel te genieten en te leren valt.” Knight kijkt niettemin, zoals al zijn collega's, verwachtingsvol uit naar Amerikaanse privé-verzamelaars, die in kennis en kieskeurigheid graag wedijveren met gerenommeerde musea. Hijzelf hoopt het portret van een strenge, zestiende-eeuwse Franse hofdame aan hen te verkopen, een studie van Rubens wellicht, of het museale doek van Jan Weenix, die een idyllisch landschap combineerde met zowel een flamboyant stilleven als een jongensportret.

Andere zeventiende-eeuwse meesters als Roelant Savery, Paulus Potter, Albert Cuyp, Salomon van Ruysdael, Salomon Koninck, Jan van Goyen en Gerard ter Borch kom je hier in meervoud tegen. Maar de enige rode stip in de categorie '16de/17de-eeuw' gaf - vòòr de opening - een ivoren ovaaltje te zien, waarop Crispin de la Passe het miniatuurportret van Prins Maurits etste (bij D.S. Lavender, Londen).

Veel stands zijn met fel getint fluweel, met lambrizeringen en gordijnen omgetoverd tot intieme kamers of voorname salons. Een witte muur met spotje voldoet al lang niet meer. Bij doeken behoren kabinetten, ingelegd met bosrijke landschapjes van diverse houtsoorten, of een kanarie-gele chaise-longue. “Bezoekers met 'nieuw' geld kopen soms zeer kostbare schilderijen, maar weten hun interieur daar niet naar in te richten,” zegt een beursmedewerkster. Heterogene ensembles van medemensen met 'oud' geld moeten hen blijkbaar tot voorbeeld dienen.

In een achttiende-eeuwse bibliotheek etaleert de Belg Axel Vervoordt zijn zeventiende-eeuwse uilebeker (cocosnoot met zilver), ex-collectie Ritman, temidden van een serie 'goudzakken'. Gasten aan het hof van Versailles kregen deze borduursels van Louis XIV persoonlijk in de hand gedrukt. Aangezien zo'n zak zelden leeg was, kwamen ze graag nog eens een keertje terug op de thee. In deze stand laat alles zich met alles combineren, zoals een wandvullende plattegrond van Wenen uit 1772 naast vier Russische, negentiende-eeuwse stoelen uit de collectie van de danser Rudolf Nurejev.

Voor een van de zeldzaamste stukken op deze beurs heeft de Antwerpenaar Jan Dirven zorggedragen. Het is een dertiende-eeuwse Madonna uit Limoges, een 'Andachtsbild' van koper en emaille, dat ooit aanbeden werd in een kerk of kapel, maar nu ettelijke miljoenen moet opbrengen. De goudglimmende dame op een statige, rechthoekige troon houdt een puberachtige baby op schoot. Later vervaardigd, maar niet minder spectaculair ogen de vele getijdenboeken, waaronder een Delfts handschrift uit 1490 met acht miniaturen, dat, vergeleken met een uitzonderlijk groot, Frans exemplaar, vol dartelende ranken, nogal calvinistisch aandoet.

Zijn er van die Limoges-madonna wereldwijd nog zo'n vijftig equivalenten te vinden, van de 2.500 jaar oude Atheense drinkbeker bij de firma H.A.C. uit Bazel bestaan er nog maar drie: een zwarte dwerg dient als handvat van een zwarte trechter. Dezelfde firma biedt vele begerenswaardige stukken uit de oudheid. Een marmeren torso, met een sensuele buikplooi (tweede eeuw na Chr.) moet het opnemen tegen een fors, Etruskisch voetstuk, waarop gebeitelde sportlieden koppeltje duikelen. In de H.A.C.-vitrines liggen verder betaalbare ringen en oorhangers uit het oude Rome, een ontroerend Eros-beeldje uit 2.500 voor Christus en enkele gevleugelde nimfen, ook van aardewerk, die elk eeuwen voor onze jaartelling op een dolfijn hebben plaatsgenomen.

Voor hen die het pad van de onthechting zijn ingeslagen, presenteert de Tefaf, inderdaad, wat Richard Knight al zei, vele museale bezienswaardigheden, waaronder twee vroege Van Goghs, die straks ook wel zullen verdwijnen in Amerikaanse villa's of Parijse buitens. Voor liefhebbers met een paar duizend gulden op zak liggen Chinese snuifdozen klaar, Indiase sieraden en een collage van Max Ernst.