Jeltsins Waterloo

PRESIDENT BORIS JELTSIN van Rusland heeft zijn Veiligheidsraad deze week een nieuw vredesplan voor Tsjetsjenië voorgelegd. De Veiligheidsraad nam het prompt aan. Hoe het vredesplan er uitziet, mocht nog niet worden meegedeeld: de details worden pas eind deze maand bekendgemaakt.

Of van het initiatief veel moet worden verwacht, is de vraag. De Russische president lijkt zijn plan vooral te hebben ontvouwd in de wetenschap dat de oorlog het einde kan betekenen van zijn aspiraties om op 17 juni bij de presidentsverkiezingen te worden herkozen. Hij weet - en heeft dat ook openlijk gezegd - dat zijn kansen op herverkiezing gering zijn als het bloedvergieten in de Kaukasus voortduurt.

Nu is Tsjetsjenië bij uitstek een kwestie waarbij de Russische president voortdurend blijk geeft van een groot gebrek aan werkelijkheidszin. Al tijden heet het dat de 'Tsjetsjeense bandieten' zijn uitgeschakeld, dat Grozny is 'gezuiverd' van rebellen en dat Tsjetsjenië 'rustig' is. Even vaak blijken de president, zijn ministers en woordvoerders het mis te hebben en zijn het juist de Tsjetsjenen die het initiatief naar zich toetrekken, met spectaculaire gijzelingsacties waarop de Russen maar één antwoord hebben - alles platgooien - of, deze week, met een offensief waarop het Russische leger, zijn superieure bewapening ten spijt, geen antwoord heeft.

HET TSJETSJENIË-BELEID van de president en zijn regering wordt gekenmerkt door grilligheid en het is de vraag of Jeltsin wel een Tsjetsjenië-beleid heeft - behalve dan het gebruik van ongelimiteerd geweld.

De ontwikkelingen van de afgelopen dagen zijn daarvan een goed voorbeeld. Onlangs riep minister van defensie Gratsjov - in navolging van Jeltsin zelf - dat de separatistenleider Doedajev een bandiet is die moet worden doodgeschoten en met wie nooit zal worden onderhandeld. Deze week bood diezelfde Gratsjov Doedajev een gesprek aan. Maar toen de minister de dag daarop Grozny bezocht, was van enig initiatief tot onderhandelen geen sprake meer. Wel wist de minister bij terugkeer geruststellend te melden dat Grozny rustig is. Op datzelfde moment ontbrandde in Grozny de hevigste strijd sinds de Russen de stad begin vorig jaar veroverden. Een dag later ontvouwde Jeltsin in Moskou zijn vredesplan, opnieuw onder geruststellend bedoelde uitlatingen over de 'stabilisatie' die ophanden was en gevechten “die moeten worden afgerond”. Op datzelfde moment hadden in de verre Kaukasus de Tsjetsjenen eenderde van Grozny in handen en waren na twee dagen van strijd zeventig Russen gesneuveld, dertig Russen vermist en 84 Russen ontvoerd.

JELTSIN DOET er de afgelopen weken alles aan om de belangrijkste kanshebber bij de presidentsverkiezingen, Gennadi Zjoeganov, leider van de communisten en koploper in de peilingen, zoveel mogelijk wind uit de zeilen te nemen. Het beleid jegens het Westen is verhard, Jeltsin is plotsklaps de belangenbehartiger geworden van de gewone Rus die al maanden geen loon meer krijgt, liberale adviseurs zijn in rap tempo aan de dijk gezet (of zelf weggelopen) en er worden geheel nieuw accenten geplaatst in het economische beleid en bij de privatisering. Maar wat de president ook doet, zijn grootste handicap, de oorlog in Tsjetsjenië, blijft hem achtervolgen. Tsjetsjenië kan Jeltsins Waterloo worden - en het is niet waarschijnlijk dat enig vredesplan daaraan iets kan veranderen.