Frankrijk dol op impulsieve Chirac 'ver van Parijs'

Defensiespecialisten zien in de voorgenomen reorganisatie van de Franse strijdkrachten een modernisering van klassiek Franse ambities. De opperbevelhebber reisde naar de garnizoensplaats Besançon en verkocht er zijn nieuwe beleid door er zoveel mogelijk over te zwijgen.

BESANÇON, 9 MAART. Jacques Chirac blijft het heerlijk vinden om ergens in een zaaltje grappen te maken met leerling-banketbakkers, -mondhygiënistes en -slagers. “Jullie zijn geluksvogels, jullie hebben straks een baan.” De toon is licht, de gedachte serieus: Frankrijk moet weer aan het werk. De doe-sfeer wordt voor liefhebsters van presidentiële erkenning bekroond met een zoen op iedere wang.

Toen het Elysée-paleis vorige week bekend maakte dat de president voor zijn tweede bezoek aan het 'Frankrijk ver van Parijs' de garnizoensstad Besançon had uitgekozen, werd algemeen aangenomen dat Chirac zijn plannen tot halvering van de krijgsmacht en afschaffing van de dienstplicht aan de mensen zou gaan uitleggen. In en om de hoofdstad van de Franche Comté (van Jura tot Basel) is het Commando Zuid-oost van de landmacht gevestigd met een pantserdivisie en eenheden voor militaire logistiek en onderhoud. Duizenden families leven van defensie in deze streek.

In de praktijk bleek een andere Chirac op reis te zijn. De president zou zich 48 uur uitsluitend laten informeren over de zware schooldag van kinderen tussen zes en tien jaar, de ervaringen met jeugdwerkgarantieplannen en de problemen van beginnende ondernemers. Ware het niet dat de socialistische burgemeester Schwindt van Besançon (115.000 inwoners, regionale jeugdwerkloosheid 21 procent) over de militaire toekomst was begonnen. “Vijf procent van onze economie komt uit de krijgsmacht, 3.000 schoolkinderen zijn defensie-kinderen, 1.600 dienstplichtigen zijn in onze stad gelegerd. Begrijpt u dat wij ons grote zorgen maken?”

De overwegend linkse gemeenteraad spitst de oren. De president wil er wel iets over zeggen. In het landelijke departement Corrèze, waar Chirac zijn politieke carrière begon en altijd zijn wortels is blijven koesteren, hebben ze ook zulke vragen. Met andere woorden: ik versta uw vraag, maar maakt u zich geen zorgen, er zijn nog geen keuzes gemaakt, wij smeren het over zes jaar uit. “Een grote natie moet een modern leger hebben dat bij zijn status past. Er zijn alleen een paar beperkingen, vooral financiële..” De president belooft actief veranderingsmanagement. “De herstructurering die nodig is zullen we verstandig laten verlopen. Ik ben absoluut vastbesloten ervoor te zorgen dat er geen schade aan de werkgelegenheid ontstaat. Er komt evenveel aanvullend werk als er eventueel verdwijnt.”

De formule is eenvoudig en riskant. Je zegt dat je luistert en begrijpt en je belooft dat alles goed komt. Jacques Chirac is er president mee geworden. Toen hij ruim een jaar geleden, tegen ieders verwachting naar voren kwam als kanshebber op het hoogste ambt, was dat te danken aan zijn luistertochten door vergeten buurten en streken. Sinds hij in mei het Elysée bewoont is zijn populariteit gestaag verdampt. Hij overviel het binnen- en buitenland met zijn kernproeven. 'Chirac is veranderd, hij is ver', klonk het in dezelfde huiskamers waar hij gast aan tafel was geweest.

Zijn twee kabinetten-Juppé hebben bijgedragen aan het gevoel van verweesdheid. Zij begonnen met belastingverhoging - tegen alle beloftes in. En zij gingen door met belastingverzwaring, al heette die: 'solidariteitsbijdrage aan de aflossing van de sociale zekerheidsschuld'. Tijdens de stakingsweken in november en december was Chirac helemaal onzichtbaar. Het leverde hem een paar procent voorsprong in de opiniepeilingen ten opzichte van zijn Kop van Jut-premier. In de laatste enquête houdt Chirac zijn herstel niet vast.

Tijd voor actie. Al zegt het Elysée dat een staatshoofd met een ambtstermijn van zeven jaar zich niet laat opjagen door een tijdelijk gebrek aan populariteit. De president moest weer op luisterreis. Deze week in Besançon en omgeving bleek hoe geïmproviseerd dat toegaat. Honderden plaatselijke functionarissen hadden er pas vorige week van gehoord. Leuke ontmoetingen waren uit de grond gestampt. De presidentiële staf kwam hijgend en puffend aanvliegen om het lokale personeel voornamelijk voor de voeten te lopen. Parisiennes, die ook tijdens de maaltijden in hun uitklap-telefoons fluisterden, creëerden een gewichtige chaos.

In zulke filmisch dankbare omstandigheden is Jacques Chirac op zijn best. Onverstoorbaar geeft hij iedereen een stevige hand, ook uw verslaggever, en zijn gelaat is ook bij het vierde ronde tafel-gesprek 'prettig' gestemd. Zijn interesse lijkt echt, hij wil weten hoe het allemaal werkt en laat niet na directeuren en voorzitters duidelijk antwoord te vragen op kritiek van lager geplaatsten. Een kleine ondernemer, op de rand van faillissement, moet worden geholpen; de chef de cabinet krijgt instructies.

Dynamisch, hartelijk van mens tot mens, impulsief ook. Dat is Jacques Chirac op campagne. Frankrijk is er dol op, zeker na de stijve bezoeken met motoragenten en zwaailichten van president Mitterrand. Maar is het presidenten-werk om overblijf-experimenten in Pouilley-les-Vignes te komen bespreken? Terwijl uit alles blijkt dat het volk niet begrijpt hoe de regering èn het begrotingstekort wil inkrimpen èn de lasten verzwaart èn smeekt geld uit te geven om de groei en banen te redden? Terwijl 50 à 100.000 banen bij krijgsmacht en defensie-industrie op het spel staan.

De formule is eenvoudig en riskant. Eenvoudig, omdat je alle goeds belooft en ontkent dat er een prijs voor moet worden betaald. En dus riskant, want na tien maanden hebben de meeste Fransen aan den lijve ondervonden welke verkiezingsbeloftes van de kandidaat Chirac al zijn geschonden.

Maar misschien is het de enige formule voor een president die zich ten doel heeft gesteld Frankrijk rijp te maken voor de wereld van 2000 en daarna. Zijn programma is ambitieus: het achterstallig onderhoud aan het militair-industrieel complex, dat sinds de tweede wereldoorlog maar één of twee keer gedeeltelijk is verbouwd, vraagt al veel moed, tact en geld. Aan die enorme operatie te moeten beginnen tijdens die andere Europese inhaalactie - Frankrijk de Economische en monetaire unie binnenloodsen - vraagt helemaal stalen zenuwen. En misschien geen complete opening van zaken.

Het was een symbool, aan de vooravond van Wereldvrouwendag: Jacques Chirac die donderdag twintig opmerkelijke vrouwen uit de streek voor een maaltijd op een schip uitnodigde - een gehandicapte ex-kampioene boogschieten (48), een voormalige Miss-Franche Comté die nu politie-agente is (31), een 61-jarige directrice van een regionaal medisch centrum - om allen te vragen hun levensloop aan hem te vertellen. Zij kwamen voldaan van boord.

Een conservatief land dat op zoveel fronten moet veranderen heeft behoefte aan zo'n oor en zo'n oog. Jacques Chirac, reiziger in hoop, is een modern president. Of de regering, thuis in Parijs, verstandig regeert, is weer een andere vraag.