Die slimme fiscus

Een lezer uit Groningen schrijft: “Mijn zwager in Friesland sluit al tien jaar achtereen koopsompolissen (lijfrenteverzekeringen) af en profiteert van het fiscale voordeel - koopsom aftrekbaar van het belastbare inkomen. Hij woont ondanks zijn goede inkomen in een huurhuis. Wanneer hij over een jaar of vijf vervroegd met pensioen gaat en minder verdient, wil hij een huis kopen. De hypotheeklasten - hypotheekrente plus aflossing/premie spaarverzekering - denkt hij te kunnen betalen uit de lijfrenten die hij straks koopt van zijn koopsompolissen. Zo gebruikt hij zijn belaste lijfrenten om aan een hoge aftrekpost te komen. Op papier lijkt het allemaal mooi, maar straks kunnen de fiscale omstandigheden wel eens geheel anders zijn. Iedere verjaardag liggen we in de clinch en schept hij op dat de fiscus het nakijken zal hebben. Help mij!”

Uw zwager heeft vroeger natuurlijk geen scenario bedacht waarin hij die tien polissen, een eigen huis, een hypotheek en de aftrekbare rente zorgvuldig heeft gepland om de belastingdienst te slim af te zijn. Zijn geval zit waarschijnlijk zo in elkaar. Hij woont in een goedkoop huurhuis, had daardoor geld over, wilde fiscaal vriendelijk beleggen en sparen, sloot daarom die polissen en wil elders voordelig een huis kopen wanneer hij stopt met werken, misschien wel in Oost-Groningen vlak bij u in de buurt. Hij moet straks een hypotheek sluiten om dat huis te kopen, omdat zijn verzekeringen geen kapitaal uitkeren maar verplicht moeten worden omgezet in lijfrenten. Daarmee kan hij de woonlasten betalen.

Is dit een verstandige wijze van financieren? Nee. Uw zwager moet, daartoe gedwongen door de fiscale regels rond de koopsompolis, een hypotheek nemen, zich in de schulden steken. Terwijl hij waarschijnlijk voldoende geld bezit om een huis te kopen, maar dat ligt in de kluis van zijn verzekeraar.

De hypotheekwereld verzwijgt liever het schuld-aspect van een lening en wijst met nadruk op het voordeel van de aftrekbare rente. Dat heeft echter niets te maken met die lijfrente: je mag de hypotheekrente van alle vormen van inkomen aftrekken. Tenzij uw zwager bedoelt door die lijfrenten in een hoger tarief van de inkomstenbelasting te vallen en dat nadelige effect verzacht met de genoemde aftrek. Die aftrek zal in de toekomst bijna zeker blijven bestaan, net als de belasting op de uitgekeerde lijfrenten.

Is uw zwager de fiscus te slim af? Nee. Hij moet een deel van de jaarlijkse rente en de eenmalige hypotheekkosten, en de aflossingen volledig, zelf betalen. Na zijn 65ste stijgt dat jaarlijkse eigen-deel doordat het belastingtarief in de eerste schijf daalt van 37,5 procent naar 15,4 procent. Het gemiddelde tariefpercentage over het totaal van zijn lijfrenten, pensioen en AOW daalt in gelijke mate. Op dat punt is er wellicht een voordeel: de oorspronkelijke aftrek van de koopsommen viel misschien in een lager percentage dan de toekomstige uitkeringen.

Met welke wapens kunt u die Fries bestrijden? Misschien met de brief van een behulpzame lezer/zelfdoener uit Enschede. Daarin staat onder meer: “Eind 1989 kocht ik voor 4.550 gulden 100 aandelen NMB/Postbank, die toen door de staat werden verkocht. Ieder jaar betaalde ik 40 gulden bewaarloon en wisselde de belastingvrije dividenden uit de agio-reserve om voor nieuwe aandelen. Ik wisselde de NMB's om voor aandelen ING Groep. Eind januari was mijn bezit bijna vanzelf aangegroeid tot 10.129 gulden.”

Die koerswinst van netto 5.232 gulden, circa 115 procent in slechts zes jaar tijd of gemiddeld bijna 20 procent per jaar, is belastingvrij. De briefschrijver profiteert zo van een belastingvoordeel - koerswinst op effecten en stockdividenden zijn belastingvrij - dat voor iedereen beschikbaar is. Vrijheid, blijheid en geen gezeur over allerlei regels, zoals het verplicht kopen van lijfrenten.

Je mag je eigen geld gebruiken voor wat en wanneer je maar wilt. Bijvoorbeeld voor het kopen van een huis zonder hypotheek of een nieuwe auto. Je betaalt dan geen inkomstenbelasting over de opgenomen koerswinst. Een lijfrentetrekker doet dat wel: die loopt gewillig aan de leiband van zijn verzekeraar en betaalt belasting over zijn eigen geld. Slim van de fiscus.

U kunt uw zwager ook wijzen op het risico van overlijden, een dag nadat hij zijn koopsompolissen heeft omgezet in lijfrenten of net daarvoor. Alles kwijt. Tenzij hij zich heeft verzekerd tegen dat overlijdensrisico, maar dat kost geld en het vermindert daardoor zijn uiteindelijke opbrengst.

Er is ook een lichtpuntje in het geheel, maar dat hoeft u hem niet te vertellen. Wanneer hij daar in het zuivere, uitgestrekte en stille Oost-Groningen zeer oud wordt, blijft die lijfrente-uitkering gewoon doorlopen. Dat langleven-risico is alleen met een levensverzekering af te dekken. Maar aandelen geven daarentegen als regel compensatie voor de verminderde koopkracht, ze zijn inflatiebestendig. Niet alle verzekeringen dekken dat inflatierisico. Zet 'm op!