Samenwerking kan de terreur doorbreken

“Dood aan de Arabieren”, schreeuwden Israeliërs deze week na de aanslagen in Jeruzalem en Tel Aviv, daarmee de wens vervullend van de terroristen van Hamas die de verantwoordelijkheid voor deze misdaden opeisen. Want hun doel is herleving van de vijandschap die tot vijf grote oorlogen, een jarenlange opstand van de Palestijnse jeugd en een eindeloze reeks van terreurdaden heeft geleid. Een groeiend deel van de joodse bevolking van Israel is bereid op de uitdaging in te gaan. Onder druk van die opinie verklaarde premier Peres de oorlog aan de gewelddadige voorhoede van de fundamentalistische islam en sluit Israel zich af voor het fysieke contact met de Arabische omwonenden.

Het bedenken van de schakels in de terreur die tot herleving van het conflict heeft geleid eist geen originele geest. Tot zware explosieven omgebouwde zelfmoordenaars (1) blazen zich op in openbare en overvolle ruimtes zodat het effect maximaal is en de mogelijkheid van preventie minimaal. De onvoorspelbaarheid en de bloedige gevolgen van dit soort aanslagen veroorzaken een heftige reactie (2) in de hele bevolking, potentieel slachtoffer als een ieder is die zich wel eens buitenshuis waagt. Op de goede wil, zo beslissend voor de vredeskans, wordt een zware tol geheven. Aangezien de aanstichters van de ramp onzichtbaar en ongrijpbaar blijven, richt de algemene woede (3) zich op de etnische entiteit in wier naam zij zeggen te opereren, de Arabieren, implicerend dat Hamas in de Arabische (en islamitische) wereld beschikt over duistere beschermheren.

Na de onschuldige doden zijn slachtoffer van de terreur de betrekkingen (4) tussen Israel en de PLO. Tientallen jaren lang zijn die relaties zelf door terreur beheerst geweest. In vergelijking daarmee is de wederzijdse ontspanning, is het 'vredesproces' nog onbeproefd en kwetsbaar. PLO-leider Arafat noemt zich terecht evenzeer het doelwit van Hamas (5) als Israel, totaal afwijzend als de beweging staat tegenover Arafats vrede. Hamas wenst het Palestijnse leiderschap over te nemen, wat in de recente verkiezingen niet is gelukt, en is zelfs bereid, althans dat suggereerde een aanbod van bestandsoverleg met Israel, daartoe de Israelische kaart te spelen. Maar eerder zal er vermoedelijk een Palestijnse burgeroorlog uitbreken dan dat de Israeliërs die voor hen uitzichtloze weg zouden inslaan.

Met de Israelische weigering op hun aanbod in te gaan zijn de fundamentalisten intussen nog lang niet verslagen. Israels premier (6) zit nu gevangen tussen de roep om wraak van zijn eigen volk en Arafats onvermogen om in de tot de aanstaande Israelische verkiezingen resterende tijd het met Hamas uit te vechten. De maatregelen die Peres heeft aangekondigd, plaatsen de betrekkingen met de PLO onder zware druk. De reactie van de Palestijnen (7) is voorspelbaar nu Israel de ontruiming van bezet gebied opschort en er in zijn jacht op de Hamas-bende mogelijk toe overgaat de prille Palestijnse autonomie te negeren. Als straks Likud (8) de verkiezingszege binnenhaalt, kan Hamas zich tevreden tonen. Want wie oorlog wil behoeft een echte vijand. En die zullen de Palestijnen dan ook wel krijgen.

De kreet “Dood aan de Arabieren” heeft een echo: “Drijf de joden de zee in”. De jonge Israeliërs die deze week de eerste scandeerden, leven dank zij de offers van de oudere generaties niet meer onder de doem van de tweede. De Arabische landen en terreurgroepen van allerlei snit zijn er in al die jaren nu eenmaal niet in geslaagd de daad bij het woord te voegen. Van de onmogelijkheid Israel te verslaan was Egyptes premier Sadat tijdens de oktoberoorlog van 1973 zo doordrongen geraakt, dat hij de joden de vredeshand bood. Het heeft toch nog lang geduurd totdat koning Hussein van Jordanië en PLO-chef Arafat Sadats voorbeeld volgden. Aan hun ommekeer lag ook weer een Arabische nederlaag ten grondslag, die van Irak in de Golfoorlog.

Hoe begrijpelijk de walging en de woede in Israel na de golf aanslagen ook zijn, de geschiedenis heeft nu juist bewezen dat staat en volk heel goed kunnen voortbestaan in een door Arabieren en islam gedomineerde regio, ja zelfs met een belangrijk Arabisch element binnen de eigen grenzen. Niet haat jegens de Arabieren heeft Israel en de Israeliërs in vaak crisisachtige en soms hopeloos schijnende situaties overeindgehouden. Nu Hamas de historische wetmatigheid van een verzoening tussen Israel en het Palestijnse volk ontkent en een conflict ontketent dat objectief niet meer dan een achterhoedegevecht is, hebben de Israeliërs het voorrecht dat zij dank zij hun eigen geschiedenis het hoofd koel kunnen houden en mèt het bestrijden van deze ergerlijke provocaties een toekomst van duurzame vrede met hun buren veilig kunnen stellen.

Het Westen heeft Israel en de PLO de helpende hand geboden bij het overwinnen van hun tegenstellingen. Het moment waarop in de tuin van het Witte Huis en in het bijzijn van president Clinton Arafat en wijlen Rabin elkaar de hand schudden, heeft nog zijn volle betekenis behouden. Het kan niet zo zijn dat datzelfde Westen passief toekijkt hoe de vredeskansen als gevolg van de moordpartijen teniet worden gedaan. Natuurlijk zijn er de offertes van financiële en technische steun. Maar dergelijke initiatieven zijn zinloos als de uitdaging van Hamas niet wordt overwonnen. En dat kan alleen in een gezamenlijke onderneming.

Terreur is endemisch in de moderne, kwetsbare samenleving. De Ierse IRA, de Baskische ETA, Algerijnse en Koerdische extreme groeperingen laten de grote steden van het Europese continent er beurtelings en herhaaldelijk kennis mee maken. Gezamenlijke druk op Iran, Irak, Syrië, Soedan en Libië heeft aan een aantal terreurgroepen van Arabische origine een einde gemaakt. De arrestatie van de superterrorist Carlos, bijgenaamd 'De Jakhals', en zijn ononderbroken verblijf in een Franse gevangenis zijn een aanwijzing daarvoor. Maar nieuwe bendes steken de kop op, voortgedreven door een nieuw geloof, gebruikmakend van beproefde middelen.

Het is een gevecht dat op zichzelf niet gemakkelijk te winnen is, maar dat wel moet worden geleverd om erger te voorkomen. Die strijd moet er niet een zijn van oog-om-oog, van gewelddadige uitschakeling van terroristen, acties die altijd weer tot nieuwe aanslagen leiden, zoals nu weer is bewezen. Slechts het volhardend gebruik van legale methoden doorbreekt de geweldscyclus. Internationale samenwerking maakt het verschil tussen succes en mislukking.