Samen zwanger

Joost Zwagerman: Tomaatsj. Uitg. de Bijenkorf, 63 blz. Prijs ƒ 5,-.

Vader worden: voor de dertigers onder de schrijvers is het een onderwerp dat bijzonder genoeg is voor een boek. Martin Bril schreef over zijn vader-ervaringen, Dirk van Weelden lichtte zijn kind alvast in over de wereld waarin het terecht zou komen en nu wijdt ook Joost Zwagerman aan dit onderwerp een novelle: Tomaatsj, dat ter gelegenheid van de Boekenweek is uitgegeven door De Bijenkorf.

In de behandeling van het thema is het een echte - èn aardige - Zwagerman geworden. Tomaatsj is een zedenschets over de verwarring die zich van de moderne man meester maakt als het vaderschap in zicht komt. De novelle is tevens een portret van een Zwagerman-personage dat we ook uit romans als Vals licht en De buitenvrouw kennen: een man met een lage dunk van zichzelf die tegen de klippen op tracht één te worden met zijn superieure geliefde.

Joris Veldt vindt van zichzelf dat hij 'niemand iets te bieden' heeft. Als kind al is hij een pathologisch geval dat de vraag wat hij later wil worden, steevast beantwoordt met: 'Zielig'. De enige manier om zichzelf de moeite waard te vinden, zijn 'doodsmijmeringen': misschien dat men hem mist als hij dood is. Ook nu hij volwassen is, verbaast het hem elke dag weer dat zijn Anneke iets in hem ziet.

Dat verandert pas als zij zwanger wordt. Die gebeurtenis biedt hem de kans om in één klap op gelijke hoogte te komen met zijn geliefde. Dat wil zeggen, niet zozeer in één klap als wel in negen maanden. Joris wordt schijnzwanger en ondergaat alles wat Anneke ook ondergaat. 'Het was stuivertje wisselen; als door een onzichtbare streng leken de weeën van de een naar de ander te worden gepompt.'

Meer één kunnen Joris en zijn geliefde niet worden. Anneke zwanger, dan Joris óók zwanger.

Wat begon als een realistisch verhaal, ontaardt zo in een absurdistische vertelling die op een licht wrange manier geestig is. Absurdistisch, omdat Zwagerman een eigentijdse mythe - die 'Wè zijn zwanger'-idylle van het reclamefilmpje van PTT Telecom - tot in het onmogelijke letterlijk neemt en zo grondig belachelijk maakt.

En geestig, omdat Joris' streven zo verschrikkelijk potsierlijk is: aan het slot is hij zieliger, en Anneke superieurder dan ooit. Eens een man, altijd een man: Joris is voorbestemd tot het baren van helemaal niks.