Gouden gaten

Maarten Steenmeijer: Mythenbouwers van de Nieuwe Wereld. Uitg. Wereldbibliotheek. 192 blz. Prijs ƒ 34,50.

Kannibalen met hondensnuiten, zeemeerminnen, vermeende goudschatten en inboorlingen die niets liever willen dan tot het christendom te worden bekeerd: de ontdekkers van De Nieuwe Wereld kwamen met fantastische verhalen terug waarin feit en fictie door elkaar liepen. Uit eigenbelang gaven de ontdekkingsreizigers meestal een rooskleurig beeld van de pas ontdekte gebieden, of lieten gegevens weg die in hun nadeel konden werken. Geldschieters moesten immers gestimuleerd worden om met gulle hand een nieuwe reis te bekostigen; en bijna niemand kon de verhalen verifiëren.

Door die vertekening in de eerste geschriften over Latijns Amerika en omdat de meeste bronnen van de oorspronkelijke bevolking zijn vernietigd, vertoont de geschiedschrijving van dat werelddeel grote lacunes. Volgens de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa heeft die verwarde beeldvorming diepe sporen achtergelaten in de Latijns-Amerikaanse geest, die nog steeds niet goed in staat zou zijn werkelijkheid en fantasie van elkaar te onderscheiden. En dat is, vindt hij, een ramp voor het leven aldaar, maar een zegen voor de literatuur. De gaten in de geschiedenis zijn een goudmijn voor hedendaagse schrijvers, die ze met hun eigen fantasie zijn gaan invullen. De historische roman heeft daardoor de laatste twintig jaar een grote vlucht genomen.

Vargas Llosa's visie is te vinden in Mythenbouwers van de Nieuwe Wereld, een bundel essays over moderne Spaans-Amerikaanse literatuur van Maarten Steenmeijer. Volgens hem kijken de moderne auteurs van historische romans naar het verleden met een fantasie die te vergelijken is met die van de kroniekschrijvers uit de 15de en 16de eeuw. Beide groepen moesten een wereld beschrijven die zij niet kenden. Het eerste hoofdstuk begint dan ook bij Columbus. García Márquez noemde diens scheepsjournaal zelfs 'het eerste magische werk uit de Caraïbische literatuur'. Steenmeijer laat zien hoe moderne Zuidamerikaanse auteurs oude mythen in hun verhalen verwerken, en weer nieuwe in het leven roepen. Het boek is helder en goed leesbaar en bekijkt de Zuidamerikaanse literatuur vanuit een interessant historisch gezichtspunt. Door de vele boeken en schrijvers die ter sprake komen is het tevens een nuttige leidraad voor wie dit gebied nog moet ontdekken.