Chinese raketten om Taiwan te intimideren

De regering van de Volksrepubliek China duldt geen tegenspraak. Elke snipper kritiek die het buitenland levert op de Chinese spierballenpolitiek in de Straat van Taiwan wordt gepareerd met een grauw en een snauw.

Vanaf vandaag 'test' het Chinese Volksbevrijdingsleger raketten ten westen en ten noorden van Taiwan. Gisteren gaf China openlijk toe dat het helemaal niet om proeven gaat, de afgevuurde M-9 raket is al lang en breed getest. Nee, de hele operatie heeft maar een doel: intimidatie van Taiwan en zijn zittende president Lee Teng Hui.

Verscheidene landen, de Verenigde Staten en Japan voorop, hebben hun ernstige bezorgdheid uitgesproken over de Chinese manoeuvres. De Amerikaanse regering noemt het afvuren van de raketten “provocerend en onverantwoord”. Een bericht dat het dat het vliegdekschip Independence vandaag de Straat van Luzon ten noorden van de Filippijnen, is opgestoomd in de richting van Taiwan, werd later door Washington tegengesproken, maar vaststaat dat de VS zich grote zorgen maken over de militaire ontwikkelingen in Oost-Azië. Japan heeft bij China ook zijn bezwaren kenbaar gemaakt. Dat gebeurde overigens zeer voorzichtig, maar het stuurde vandaag wel een patrouilleschip naar de doelgebieden.

Peking heeft fel gereageerd op met name de Amerikaanse kritiek. 'Bemoei je met je eigen zaken' heeft de Chinese regering met zoveel woorden gezegd. De 'Taiwan-kwestie' is voor China immers een binnenlandse aangelegenheid. Taiwan is voor de communistische leiders in Peking niet meer dan een afvallige provincie, de enige plek waar de nationalisten van Chiang Kai-shek zich na de Chinese burgeroorlog, in 1949, wisten te handhaven. Kritiek op de 'één-China-politiek' wordt in Peking niet geaccepteerd, van buiten noch van binnen. Hereniging van de twee China's, onder communistisch bestuur, is voor de huidige Chinese regering een van de allergrootste prioriteiten.

Op zijn beurt huldigt de Kwomintang, die Taiwan al 47 jaar regeert, hetzelfde principe: er is maar één China en de twee delen moeten weer één worden. Uiteraard willen de nationalisten alleen hereniging onder niet-communistische vlag. Taiwan noemt zichzelf Republiek China, een naam die het op last van Peking niet mag gebruiken in de weinige internationale fora waar het zitting in heeft. Zowel Taiwan als China maken op hun landkaarten geen verschil tussen het vasteland en het eiland.

Tot diep in de jaren tachtig waren contacten tussen de twee China's vrijwel afwezig, maar op een aantal terreinen heeft de afgelopen jaren een sterke toenadering plaatsgehad. Zo is de handel explosief toegenomen. De 'Republiek' is nu een van de grootste handelspartner van de Volksrepubliek. En in december 1991 werd in Peking de gezamenlijke, niet-gouvernementele 'Associatie voor Contacten aan Weerszijden van de Straat van Taiwan' opgericht. Dit overleg leverde betrekkelijk weinig op, maar het instellen ervan was al een grote stap vooruit.

Niettemin bleef Peking tot grote irritatie van Taipei bij voortduring hameren op zijn soevereiniteit over Taiwan, onder andere in het document 'De kwestie Taiwan en de eenwording van China' uit 1993. Ondanks de dialoog is China steeds zeer argwanend blijven staan ten opzichte van de Taiwanese intenties. Temeer daar Taiwan zich vanaf het einde van de jaren tachtig heeft ontwikkeld tot een democratie van eigen bodem. Na het introduceren van vrije parlementsverkiezingen in december 1992, volgen op 23 maart aanstaande vrije presidentsverkiezingen. China is niet alleen beducht voor de democratische wind die mogelijk over de Straat van Taiwan heen zou kunnen waaien, het meent ook dat de Taiwanezen helemaal het recht niet hebben een 'parlement' of een 'president' te kiezen.

En in laatste instantie wordt alle gram uit Peking samengevat onder het ene hatelijke woord: afscheiding. Taiwan zou zijn versie van de één-China-politiek willen opgeven om verder door het leven te gaan als een eiland-republiek. Vooral Lee Teng Hui, die over twee weken kandidaat is voor herverkiezing - in 1990 werd hij nog indirect, door het parlement gekozen - is de gebeten hond, hij zou Taiwan willen afscheiden. Lee is, in tegenstelling tot veel leden van de oude garde van de Kwomintang niet afkomstig van het vasteland maar een geboren Taiwanees.

De Chinese achterdocht wordt vooralsnog niet door feiten gestaafd. Lee noch enige andere Kwomintang-politicus is voor onafhankelijkheid. De grootste oppositiepartij, de Democratische Progressieve Partij (DPP) is weliswaar in naam voor het losmaken van het moederland, maar maakt daar tijdens de verkiezingen geen belangrijk onderwerp van. Onder de Taiwanese bevolking krijgt men daarvoor te weinig steun.

De huidig ontwikkeling in de relatie tussen de twee China's duidt op een verharding van het Chinese standpunt. Waarnemers in Peking noemen de onzekerheid over de opvolging van Deng Xiaoping, die nog altijd leeft, als een van de mogelijke redenen.

Verder is de Chinese regering zeer geïrriteerd over de fanatieke pogingen die Taiwan sinds enige jaren in het werk stelt om zijn diplomatieke status in de wereld op te vijzelen. Tot in de jaren zeventig was Taiwan voor de Westerse wereld en haar bondgenoten de vertegenwoordiger van alle Chinezen, maar als gevolg van de Amerikaanse toenadering tot China, vanaf 1971, ruilden vrijwel alle landen hun diplomatieke banden met Taiwan in voor die met China. Taiwan moest de zetel in de Verenigde Naties in 1971 afstaan aan China. In Taipei heeft nog maar een handvol, grotendeels onbetekenende landen, een missie.

Taiwan redeneert nu dat zijn 21 miljoen inwoners niet zijn vertegenwoordigd in de belangrijkste internationale instelling en verwijst naar de twee Korea's als voorbeeld dat het wel degelijk mogelijk is twee landen die aanspraak maken op elkaars grondgebied in de VN te hebben. Tot nu toe is nog geen enkel land bereid geweest Taiwan hierin te steunen. Want het buitenland weet wat het gevolg is: een frontale politieke aanval door Peking. De Chinese president Jiang Zemin zei vandaag dat de “strijd voor Chinese hereniging” doorgaat. En de Chinezen aarzelen niet om dat letterlijk te nemen.