Musical Tommy is debuut Endemol Theatre Productions op West End; Een clip op tonen van een Stratocaster

Zevenentwintig jaar geleden schreef Pete Townshend, de gitarist van de inmiddels opgeheven popgroep The Who, de rockopera Tommy. In Londen ging afgelopen week een vier jaar geleden gemaakte musicalbewerking van Tommy in première. “Tommy is anders dan alle andere musicals. Tommy voldoet niet aan de geijkte opbouw van een verhaaltje dat door liedjes wordt onderbroken.”

Musical Tommy van Pete Townshend en Des McAnuff. Tot 7 sept. in Shaftesbury Theatre, Londen. Info: 0044-171-8361443.

De rockopera Tommy is een kat die zeven levens heeft. Eerst was er in 1969 het dubbelalbum van rockgroep The Who, geschreven door gitarist Pete Townshend. Later volgden het optreden op het historische Woodstock-festival (in 1969), het ballet (in 1971), de concertuitvoering (in 1972), de film (in 1975). En vier geleden werd de liederencyclus voor de zoveelste keer herboren, dit keer als musical.

Die coproduktie van de Britse Pete Townshend en de Amerikaanse regisseur Des McAnuff veroorzaakte op het Amerikaanse Broadway meteen een sensatie. Het St James Theater in New York was meer dan twee jaar lang uitverkocht. Na de drank had Townshend door het werken aan de musical ook zijn weerzin tegen Tommy overwonnen. Eindelijk had hij zich erbij neergelegd dat hij heel zijn leven op dit jeugdwerk aangesproken zou worden. “Terecht”, zei de kalende rockster, “because it's fucking brilliant.”

Na 27 jaar is Tommy deze week teruggekeerd naar huis. Dat is naar Londen waar Townshend zijn traumatische kinderjaren doorbracht die hij in Tommy zo apocalyptisch heeft verbeeld. Tommy maakt zijn debuut op West End. Het is ook het Londense debuut van Endemol Theatre Productions, het favoriete speeltje van Joop van den Ende. De 36-jarige Robin de Levita die al veertien musicals op zijn naam heeft in Nederland, België, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië treedt op als uitvoerend producent.

Om maar met de deur in huis te vallen: de musical Tommy is vanaf de eerste tonen spectaculair. Het eerste akkoord slaat de roezemoezende toeschouwers onmiddellijk tot stomheid, terwijl de lichten nog aan zijn, en drukt hen met de ruggen tegen de stoelen, als een sportwagen die wegscheurt. Daarna moeten ze zich aan de armleuningen vastgrijpen om het moordende tempo te kunnen volgen, en zich niet te laten wegslingeren bij elke onverhoedse curve die de voorstelling neemt.

Tommy is anders dan alle andere musicals. Tommy voldoet niet aan de geijkte opbouw van een verhaaltje dat door liedjes wordt onderbroken. Voor sprankelende dialogen en uitgediepte karakters moet je niet bij Tommy zijn. Gesproken tekst blijft in deze musical tot een absoluut minimum beperkt. Het verhaal wordt verteld door een steeds weer verrassende combinatie van muziek en beelden. Tommy is één lange video-clip, een bewegende strip op het geluid van een jankende Stratocaster-gitaar.

Van het verhaal moest de rockopera het 27 jaar geleden al niet hebben. Townshend moet in een delirium hebben verkeerd toen hij die draak bedacht over een jongetje dat met doofheid, stomheid en blindheid wordt geslagen als hij ziet hoe zijn vader de minaar van zijn moeder doodschiet. Dat jongetje wordt ook nog eens misbruikt door zijn vieze oom Ernie en getreiterd door zijn sadistisch neefje Kevin.

Alleen achter de flipperkast kan hij aan de deprimerende werkelijkheid ontsnappen. Met zijn verbluffende flipperprestaties dwingt hij respect af. Hij groeit uit tot een 'pinball wizard', een tovenaar achter de flippermachine. Zijn miraculeuze genezing en de verafgoding die hem ten deel valt - als een gevierde rockster, de flipperkast was altijd al het symbool van de leadguitaar - geven hem een illusie van vrijheid. Maar als hij merkt dat hij ook als beroemdheid schaamteloos geëxploiteerd wordt, keert hij terug naar zijn familie, naar het normale leven, waar hij de ware vrijheid vindt.

Niet het verhaal draagt Tommy, maar de nog steeds verrassend frisse en eigentijdse muziek van Townshend, die gelukkig zijn rockkarakter heeft behouden en niet te braaf is gearrangeerd. Een hoofdrol speelt ook de de enscenering, die samen met de fabuleuze belichting, het schitterende decor en een zuinig gebruik van de modernste projectie, computer- en videotechnieken voor een oogverblindend spektakel zorgt. Een hoogtepunt daarbij is het moment dat het hele theater in één flitsende flipperkast verandert.

Bij Tommy is gekozen voor een rolbezetting zonder sterren. Dat pakt goed uit. De 19-jarige titelrolspeler Paul Keating die een jaar geleden nog achter de kassa van een supermarkt zat, zingt als een rockster, en belichaamt de ideale combinatie van charisma en kwestbaarheid.

De Britse media hebben de musical Tommy met onverholen geestdrift ontvangen. The Financial Times vergelijkt de voorstelling met een te gekke 'trip', 'hallucinair in haar overdaad', 'kwalitatief met geen enkele ander musical op West End te vergelijken'. The Daily Mail roemde de 'verbluffende montages en de kaleidoscopische lichteffecten'. En The Independant schreef vanmorgen: “Tommy is het beste concert, het beste vuurwerk en de beste drugstrip die je ooit hebt meegemaakt, allemaal in één.”

Bij succes in Londen gaat de musical Tommy vanaf volgend jaar in Europa op tournee. De produktie zal dan ook te zien zijn in Carré.