Gekleed voor de beklimming; Hogere pelkunde

Thermisch ondergoed, isolerende truien met windstoppers en jassen die ademen als uw eigen huid: met de moderne outdoorkleding kan de actieve buitensporter alle weersomstandigheden aan. Maar soms werkt een paraplu toch het beste.

Kuschelig zeggen de Duitsers. Kuscheligem fleece. Omdat het polyesterweefsel met het viltige, gekroeste oppervlak zo lekker zacht is. De Amerikaanse fabrikant voor buitensportkleding, Patagonia, bedacht er dan ook de naam 'synchilla' voor. Behalve zacht is fleece vooral isolerend - omdat er stilstaande lucht kan blijven hangen tussen de vezels - en licht. En daarom past het uitstekend in het zogenaamde drielagensysteem dat een groeiende schare buitensporters warm en droog houdt.

Klimmers, kanoërs, lange-afstandslopers, langlaufers en golfers worden geconfronteerd met grote temperatuurverschillen - vaak beginnen ze 's ochtends vroeg, als het nog steenkoud is, in de loop van dag wordt het warmer, en ook door de eigen inspanning neemt de transpiratie toe. “Dus moet je kunnen 'pellen',” zegt Kees Geutjes, bedrijfsleider van Bever Zwerfsport in Amsterdam. Het lagensysteem begint idealiter met ondergoed dat gemaakt is van polyester of polypropuleen (o.a van Helly Hansen). Dat zijn kunstvezels die nauwelijks water opnemen, zoals katoenvezels, maar vocht doorgeven naar een volgende laag. Er vindt dus geen verdamping plaats op de huid zodat die niet onnodig afkoelt. De dikkere varianten zijn minder vochtdoorlatend, maar isoleren beter; dat werkt goed bij kou en weinig beweging, en ze worden dan ook veel gebruikt door marktkooplui, weet Geutjes.

Omdat het vocht doorgegeven wordt, hoeft het thermisch ondergoed niet iedere dag gewassen te worden: uitspoelen in zoet water en droog slingeren zou voldoen. Toch bestaat er blijkbaar behoefte aan geurverdrijvers. Sommige merken (Dryflo van Lowa) behandelen het textiel daarom met anti-bacteriologische finishes. De lange onderbroeken en t-shirts zijn meestal in donkerblauw of streep-dessins uitgevoerd, want het pelsysteem indachtig moet de buitensporter zich ook alleen in deze laag kunnen vertonen.

De tweede laag moet warm houden, maar mag niet het transpiratievocht alsnog absorberen. Dus weer een kunstvezel die geen vocht opneemt; bij bijna alle merken - Jack Wolfskin, Berghaus, Lowe, Tenson, Mammut, Fjällräven, Patagonia, The North Face - bestaat de tweede laag uit fleece. Fleece van de outdoorkleding-fabrikanten is van een voelbaar betere kwaliteit dan de gemiddelde wildbedrukte confectiesweater. Het slijt minder snel - en blijft daarom langer isolerend - en 'pilt' (balletjesvorming) minder. De ene fleece-trui is de andere niet: er zijn verschillende diktes (of gewichten), vaak aangeduid met 100-, 200- en 300-weigth fleece. Een 200 fleece zou net zo warm zijn als een drie keer zo zware wollen trui, 300 fleece zou te vergelijken zijn met een donzen jas. Ware het niet dat fleece weliswaar goed isoleert, maar wind slecht tegenhoudt. Je kunt dan ook weer fleece-truien en vesten kopen met 'windstoppers' (bijvoorbeeld van goretex, waarover later meer) en de Aleutian-serie van Lowa werkt met een nieuwe variant van compacter gebreid fleece (aangeduid met 275 en 375), waar de wind ook minder goed doorkomt.

Prijsverschillen ontstaan ook door de snit (inzetstukken onder de oksels voorkomen dat de hele trui mee omhoog gaat als je een arm optilt, platte naden irriteren minder onder rugzakbanden) en extra ventilatemogelijkheden. “Ritsje open, ritsje dicht” is het adagium, en daarom kunnen broekspijpen soms van boven tot onder opengeritst worden, en hebben geavanceerde jacks pitzips voor meer lucht bij de oksels.

Denk niet dat je met deze inleiding in de hogere truienkunde op pad kunt. De derde laag moet winddicht, waterdicht en vooral ademend zijn - anders word je alsnog nat van het eigen zweet. Daarvoor zijn de laatste jaren grofweg twee systemen bedacht: de coating en het laminaat. Goretex is wel het bekendste voorbeeld van een laminaat: het is een uitgerekt laagje teflon, een 'microporeus membraan' dat in de buiten en/of aan de binnenstof van een jas verlijmd (gelamineerd) wordt. Het membraan heeft gaatjes die 700 maal groter zijn dan waterdamp-moleculen en 20.000 keer kleiner dan waterdruppels; transpiratie kan wel naar buiten, regen en sneeuw niet naar binnen. Maar het werkt alleen als de luchtdruk 'binnen' hoger is dan buiten - wat meestal het geval is omdat een mens warmer is dan zijn omgeving. Behalve in de tropen. Volgens Geutjes herken je de ervaren tropenganger dan ook aan de paraplu in zijn rugzak; “Dat ademt het beste.”

Goretex is kostbaar; het coatingsysteem is goedkoper, het draagt ook soepeler, maar het was - tot voor kort - ook kwetsbaarder. Sinds fabrikant Triple Point keramiek verwerkt in de coating, kan dit systeem volgens insiders de vergelijking met goretex goed doorstaan. Sympatex is nog een goed alternatief, vindt Natasja Dommisse van Demmenie Sport in Amsterdam. “Het is ook wind en waterdicht en ademend, bovendien soepeler en daarom makkelijker te verwerken in modieuzere modellen.” Het wordt in de 'serieuzere' outdoor-kleding minder gebruikt omdat het erg kraakt. “Mensen willen geen lawaai als ze de natuur in gaan,” aldus Dommisse.

De buitensportkleding is al niet goedkoop - truien kosten gemakkelijk 3 à 400 gulden, jassen gaan tot een kleine ƒ 1000,- - maar wie wil kan ook kapitalen besteden aan accessoires. Het lagensystem is zelfs doorgevoerd in binnen- en buitenhandschoenen en dito sokken; gamasches (regenhoezen over de onderbenen) schijnen handig te zijn, er is een groot assortiment verstelbare mutsen en waterdichte hoeden, en niet te vergeten een onoverzichtelijke variëteit aan schoenen. “Een apart hoofdstuk,” beaamt Geutjes, en zonder meer het belangrijkste onderdeel van de uitrusting. “Ga gerust in een plastic regenpak en in gebreid wollen ondergoed op stap, maar bezuinig in geen geval op het schoeisel”, is zijn advies. En verwacht geen wonderen van alle nieuwe materialen. Er zijn nog altijd mensen die zweren bij katoen. “Met buitensporters discussiëren over de voordelen van kunstvezels boven natuurlijke vezels, daar kun je een verjaardagsfeestje mee verstieren.”

Voor uitgebreide informatie over buitensportkleding zie het Handboek Actieve Vakanties van Ron Wagter, uitg. ANWB, 1996.