Alles is seks en doodgewoon

En dan is er seks door Sanderijn van der Doef, ill. Rik de Kock, 127 blz., Kosmos 1995, ƒ 24,90. Vanaf 12 jaar. ISBN 90 215 2519 4

Ben jij ook op mij? door Sanderijn van der Doef, ill. Marian Latour, 62 blz., Ploegsma 1995, ƒ 35,00. Van 6 tot 11 jaar. ISBN90 216 1498 7

Seks voor beginners door Inez van Eijk en Willeke Bezemer, ill. Dick Wiarda, 158 blz., Contact 1995, ƒ 19,90. Vanaf 12 jaar. ISBN90 254 1121 5

Waar kom ik vandaan? door Sylvia Schneider, ill. Birgit Rieger, 64 blz., Piramide 1995, ƒ 24,90. Van 6 tot 10 jaar. ISBN90 254 0755 2

Seks en zo door Robie B. Harris, ill. Michael Emberley, 90 blz., Gottmer 1995, ƒ 27,90 Van 6 tot 11 jaar. ISBN90 257 2768 9

Dertien jaar geleden, in de zesde klas van de lagere school was het eindelijk zover. 'Seksles'. Met een rood hoofd lichtte de meester ons voor. Maar wat hij vertelde, viel ons tegen. Het ging niet over hoe het allemaal voelde, maar over hoe het allemaal werkte. Eindeloos moesten wij in dwarsdoorsneden van het vrouwelijk lichaam de eileiders en de baarmoeder aanwijzen. Het dieptepunt was de 'tamponproef'. De meester gooide een tampon in een glas water. Tot onze schrik zwol het eerst zo onschuldig ogende witte staafje in een mum van tijd op tot een monsterlijk grote wattenkwal. Ter plekke besloten alle meisjes nooit zo'n ding te zullen gebruiken.

Seksuele voorlichting blijft moeilijk, vooral nu het standaardbegin over bloemetjes en bijtjes heeft afgedaan. Het afgelopen half jaar verschenen achter elkaar vijf voorlichtingsboeken, drie voor kinderen van zes tot elf en twee voor de jeugd van boven de twaalf. De schrijvers doen hun best zo modern mogelijk te zijn: de geboorte wordt afgeschilderd als een 'te gekke trip' en alles is, met veel nadruk, doodgewoon (seks met jezelf, seks met iemand van het andere of het eigen geslacht, helemaal geen seks). Ook wordt uitgebreid informatie gegeven over aids en condoomgebruik. Toch verschuilen zich normen en waarden tussen de regels (zoals dat je alleen aan seks doet als je heel veel van elkaar houdt) en ontkomen de meeste schrijvers niet aan een wat oubollige toon. Inez van Eijk en Willeke Bezemer noemen in Seks voor beginners (bestemd voor pubers) vrijelijk de woorden 'kut' en 'neuken', maar het in veel kringen gewoon geworden woord 'lul' ontbreekt. Het mannelijk geslachtsdeel is een 'pik' of een 'piemel', hoewel sommigen het volgens de schrijfsters liever aanduiden met 'vadertje vatenkwast'.

Maar zelden slagen Van Eijk en Bezemer er in een toon te vinden die jongeren aan zal spreken. Meteen de eerste zin van het boek al blinkt uit in truttigheid: “Hoe je moet fietsen, kun je afleiden uit de manier waarop je het anderen ziet doen. Hoe je de liefde bedrijft, kun je niet zien, want over het algemeen doen mensen dat niet in het openbaar.” De informatie is uitgebreid en klopt over het algemeen. Maar de stelligheid waarmee wordt beweerd dat een arts 'niets kan (en wil)' doen aan kleine borsten en korte penissen is op zijn minst bevreemdend want verderop staat opeens wel iets over 'verlengende' operaties. Merkwaardig is de waarschuwing aan jongens dat je van de bijtende zeep die je gebruikt na het sleutelen aan je brommer onprettig ruwe handen krijgt.

Veel geslaagder voor kinderen van boven de twaalf is En dan is er seks van Sanderijn van der Doef. Zij richt zich rechtsreeks tot haar lezers: “Dus het allerveiligste vrij je door het condoom en de pil samen te gebruiken.” Alles komt aan de orde, van verliefdheid en de vaak tegenvallende eerste keer tot (seks)boeken die je op je literatuurlijst voor Nederlands kunt zetten. Van Vestdijk tot Zwagerman, en natuurlijk Turks Fruit van Wolkers, maar ook Voor een verloren soldaat van Van Dantzig. De schrijfster laat in ieder hoofdstuk jongeren zelf aan het woord die openlijk vertellen over jaloezie, onzekerheid en masturbatie en over wat ze deden toen ze het condoom niet omkregen. Dat zijn precies de dingen die je graag eens van anderen hoort op die leeftijd. En dan is er seks is een geruststellend en veelzijdig boek, waaruit blijkt dat seks weliswaar de normaalste zaak van de wereld is maar dat het wel veel gezenuw en gedoe kan opleveren in het begin.

Sanderijn van der Doef's voorlichtingsboek voor jonge kinderen, Ben jij ook op mij? is minder geslaagd, maar toch nog helder en overzichtelijk. Enigzins storend is het hoge 'fijne plekjes-gehalte'. In haar ijver uit te leggen hoe gewoon het allemaal is, schiet Van der Doef haar doel voorbij. In haar visie is alles seks waar je een fijn gevoel van krijgt: je moeder die je rug in smeert met zonnebrandolie, kriebelen onder je voet of op andere 'plekjes', het ontvangen van een Valentijnskaart.

Voorlichting aan jonge kinderen kan natuurlijk ook in de vorm van een verhaal. Aan de hand van een familie die een dagje naar het strand gaat, schreef Sylvia Schneider over de verschillen tussen jongens en meisjes, goed zichtbaar in een zwembroek. Bovendien is de moeder van het gezin zwanger, zodat ook verteld kan worden hoe de baby in en uit haar buik komt. De schrijfster heeft aan het strand als omgeving voor haar voorlichtingsverhaal handige beelden overgehouden. Een eicel is zo groot als een strandbal, de zaadcellen als zandkorrels. Helaas onderbreekt Schneider keer op keer het verhaal om toch wat droge uitleg te geven. Daardoor wordt de beoogde identificatie met de verhaalfiguren moeilijk.

De geboorte als een 'te gekke trip' tenslotte komt voor in Seks en zo van Robie E. Harris. De zaadlozing in dit boek is, zoals zo vaak in voorlichtingsboeken voor jonge kinderen, getekend als een soort uitgelaten schoolklas. De zaadcellen slaken kreten als 'laat mijn staart los,' 'ik was eerst' en 'aanvallen'. In een rood gestoffeerde ruimte wacht, gezapig glimlachend, de enorme eicel. Ook in Seks en zo geldt seks weliswaar als iets normaals, maar Harris moet wel even opmerken dat zin in seks iets heel anders is dan zin in chocolade-ijs. Het is per definitie een dieper en mooier verlangen. Misschien is het zelfs in deze tijd onmogelijk om een voorlichtingsboek te schrijven zonder normen op te leggen. Maar het meeste leer je toch van je vriendjes, op school of in bed.