Zelfmoordenaars Hamas moeilijk te vinden

GAZA, 6 MAART. Een Palestijn die elke winter zijn baard laat staan omdat dat warmer is, wilde hem deze week afscheren. Maar zijn vrienden zeiden: “Niet doen, wil je soms gearresteerd worden?” Na de vier recente bomaanslagen in Israel maakt Yasser Arafat hevig jacht op zelfmoordenaars in spe. Deze jongemannen zijn zeer religieus, en dus hebben ze vaak een baard. Maar omdat Arafat weet dat zij onder allerlei vermommingen opereren, laat hij nu ook mannen oppakken die hun baard er zojuist hebben afgeschoren.

Ook vannacht raasden de korenblauwe overvalwagens door de autonome gebieden. Omdat zelfmoordenaars vaak vluchtelingen zijn wier families in 1948 of 1967 een veilig heenkomen zochten in Gaza of de Westelijke Jordaanoever, kamt de Palestijnse politie vooral vluchtelingenkampen uit. Ze trappen deuren in en lichten mensen van hun bed. Soms treffen zij een man in een huis dat niet van hem is, en roepen: “Wat moet jij hier, je woont hier helemaal niet!” Dan antwoordt die man: “Wat denken jullie, dat ik in mijn eigen bed op jullie ga wachten?” Ook in de citrusboomgaarden, een geliefde schuilplaats van voortvluchtige individuen, wemelde het vannacht van de agenten. Verder bezetten zij moskeeën die gedomineerd werden door geestelijken van Hamas. Bij het ochtendgebed, vanmorgen heel vroeg, loerden zij met het geweer in de aanslag vanuit deuropeningen en vanaf galerijen naar iedereen die er kwam bidden. Vanaf nu, kondigde Arafat aan, zullen ook die moskeeën onder controle staan van de Palestijnse autoriteiten. Vele honderden Palestijnen zitten nu in het gevang.

Sinds Arafat in Gaza woont, anderhalf jaar nu, heeft hij deze imponerende show vaker opgevoerd. Is hij dit keer ècht bereid om tot het uiterste te gaan, door te zoeken tot hij alle breinen en uitvoerders van de bloedige aanslagen te pakken heeft? Volgens de mannen uit Arafats omgeving is hij daar meer dan ooit toe bereid. Tot nog toe, zeggen zij, wilde hij noch de Israeliërs, noch het gewapende islamitische verzet tegen zich in het harnas jagen. Dus liet hij verdachten oppakken en martelen. Dus hadden er op gezette tijden wilde schietpartijen plaats, zoals drie weken geleden, toen de politie twee bommenmakers van de Islamitische Jihad vond en hun lichamen met meer dan 80 kogels doorzeefde. Dat stemde Israel min of meer tevreden. Maar verder ging Arafat niet. Hij was bang dat de terroristen een oorlog tegen hemzelf zouden ontketenen, dat er een Palestijnse burgeroorlog zou uitbreken. Hij bedreef een beetje de politiek van pappen en nathouden.

Dat dilemma heeft hij nog. Nu premier Peres heeft gedreigd dat de Israelische veiligheidsdienst de oorlog tegen de zelfmoordenaars desnoods binnen de autonome gebieden zal uitvechten, riep Arafat tenminste meteen dat dat een schending van het autonomie-akkoord was. Maar, zeggen ingewijden, dat is politieke poppenkast. Met dit soort uitspraken wil Arafat zijn volk tonen dat hij geen lakei van Israel is. In werkelijkheid, zeggen zij, heeft Arafat heel goed in de gaten dat het vredesproces voorbij is als hij nu niet zijn tanden laat zien. De Palestijnse veiligheidsdienst werkt meer dan ooit samen met de Israelische, ook in de autonome gebieden (velen van hen volgen een spoedcursus Hebreeuws). De grens tussen Gaza en Israel zit potdicht. Maar nooit eerder kwamen er zoveel geblindeerde auto's overheen, met Israelische veiligheidsmannen erin. Palestijnse zakenlieden die tot Arafats intimi behoren, lopen ineens permanent met pistolen op zak. Sommigen hebben lijfwachten gekregen. Iemand heeft hun kennelijk verteld dat ze vanaf nu doelwit kunnen zijn. Villa's van Palestijnse topfiguren zijn omgebouwd tot ware crisiscentra. Daar, op de pastelkleurige sofa's, liggen mobiele telefoons de hele nacht te rinkelen. Ze worden opgepakt met 'naam?' ('ja?' in het Arabisch), maar het gesprek gaat niet zelden in het Hebreeuws door. “De vraag is niet meer of we islamitische militanten oppakken”, zegt een invloedrijke Palestijn. “De vraag is hoe.”

Zelfmoordenaars zijn verschrikkelijk moeilijk te vinden, dat is nu het voornaamste probleem. Ze zijn vaak geen lid van Hamas of Islamitische Jihad, want de politiek kan ze niet schelen. Het enige wat ze willen is joden vermoorden. Ze doen hun 'missie' voor elke groep die hen wil inzetten. Er zijn ten minste zes van die groepen actief, onder wisselende namen en soms zonder naam. Ze werken in het geheim, in totaal isolement. Zelfs in detentie laten ze zich liever doodmartelen dan dat ze iets loslaten. Als ze uitrukken, verkleden ze zich als Israelische soldaten, als orthodoxe joden, als Amerikaanse toeristen. Mochten ze door de politie gesnapt worden voor ze hun dodelijke missie volbrengen, dan trekken ze gewoon wat eerder aan het touwtje. Dat deed de man die zichzelf maandag in Tel Aviv opblies. Hij wilde het winkelcentrum in, maar de politie bij de deur kreeg argwaan. Dus blies hij zichzelf bij de deur op. Het probleem is: als je zelfmoordenaars niet betrapt krijgen ze hun zin, als je ze wèl betrapt krijgen ze ook hun zin. De Israelische en Palestijnse politie beseft heel goed dat deze lieden, nu zij weten dat de klopjacht geopend is, permanent met een gordel explosieven om hun middel lopen. Een paar maanden geleden betrapte de Palestijnse politie in Gaza zo'n man. Hij riep: “Verdwijn, anders blaas ik mezelf op.” Ze vertrokken. Zelfmoordenaars willen graag dood, maar agenten willen graag leven.

De overrompelingsstrategie is dus niet de oplossing. De beste methode is proberen zelfmoordenaars op te sporen en hen inrekenen, of afmaken, als ze er niet op bedacht zijn. Zo werd 'de ingenieur', Yehiya Ayyash, in januari uit de weg geruimd. Maar de voorbereiding voor deze gezamenlijke operatie van Palestijnse en Israelische agenten vergde maanden. Er kwamen spionnen aan te pas, die lange tijd nodig hadden om Ayyash' vertrouwen te winnen. Onder de huidige omstandigheden wil iedereen snel resultaat zien.