Turken wenden antenne af van Nederland

AMSTERDAM, 6 MAART. In het kantoortje van Cetas Communicatie in Amsterdam-Oost staat, tussen draadloze telefoons van alle merken, op de grond een grote stapel satellietontvangers in dozen. De verkoop van schotelantennes is voor Yilmaz Aydogan steeds moeilijker. Weliswaar is het schotelbezit onder Turken toegenomen van 5 procent in 1992 naar 43 procent in 1995, de concurrentie is moordend. Ook videotheken en importeurs van tapijten verkopen ze tegenwoordig, zegt de elektricien uit Istanbul. “Zelfs bij sommige slagerijen kun je een schotel kopen.”

Onder Turken in Nederland bestaat een grote behoefte Turkse zenders te ontvangen. Dit blijkt uit een onderzoek van onder meer de Nederlandse Programma Stichting (NPS) naar het kijkgedrag van allochtone Nederlanders dat gisteren werd gepubliceerd. Turken zitten ruim 32 uur voor de televisie, bijna twee keer zo lang als Nederlanders. Zeventig procent van hun kijktijd gaat op aan Turkstalige zenders. Turken kijken bijvoorbeeld drie keer zoveel naar eigentalige zenders als Marokkanen.

Het aantal zenders dat de Turken via de satelliet krijgen voorgeschoteld is groot. De zender TRT INT (onderdeel van de Turkse staatstelevsie) stilt met nieuws, films, sport en entertainment blijkbaar bij veel Turken het verlangen naar het vaderland. Meer nieuws brengen de Turkse populaire, commerciële kanalen Interstar, ATV, Show TV en Kanaal D. Kanaal 7 en TGRT zijn de meer religieus-fundamentalistische georiënteerde kanalen. En Med-TV tot slot is een spreekbuis van de Koerdische Arbeiders Partij (PKK). Ankara probeert op allerlei manieren dit kanaal uit de ether te krijgen. Deze zender maakt propaganda voor de Koerdische zaak. Ook in Turkije kijken veel Turkse Koerden naar dit kanaal.

'Geestelijke getto-vorming', noemt de directeur van het Nederlands Centrum Buitenlanders (NCB), I. Akel, de gerichtheid van de Turken op de satelliet. Daardoor missen ze volgens hem de broodnodige informatie over het land waarin ze wonen. “Zo zijn ze exact op de hoogte van de situatie in Turkije, maar wat er een straat verderop gebeurt weten ze niet.” Lokale omroepen en regionale omroepen maken op de kabel wel speciale uitzendingen voor allochtonen in de eigen taal, maar volgens het onderzoek van de NPS zijn slechts weinigen bekend met het bestaan ervan. Hooguit een op de tien Turken volgt deze uitzendingen. Bovendien zegt de helft van de Turkse schotelbezitters het kabelabonnement op.

Voor staatssecretaris Nuis (media) is er voldoende aanleiding om een onderzoek te beginnen naar het schotelbezit onder allochtonen. Zeggen zij inderdaad massaal hun kabelabonnementen op? En: Waarom kijken ze eigenlijk liever naar de Turkse zenders in plaats van naar de Nederlandse?

Daarover kunnen we volgens Akel kort zijn. “De Nederlandse publieke omroep schiet tekort.” Vier jaar geleden stopte de NOS met Paspoort, een Turks- en Marokkaanstalig actualiteitenprogramma. De publieke omroep wilde niet langer doelgroepentelevisie maken. “We maken nu programma's òver de multi-culturele samenleving, zegt W. Broekhuizen van de NPS.

Iedere keer als Akel bij de omroep pleit voor meer programma's voor Turken, krijgt hij te horen dat hij eerst maar moet aantonen dat daar behoefte aan is. “Maar dat is de omgekeerde wereld”, zegt Akel. “Het is de wettelijke taak van de publieke omroep om programma's voor een zo breed mogelijk publiek te maken. En er wonen zo'n 300.000 Turken in Nederland.” De NPS is wettelijk verplicht om vijftien procent van de zendtijd te besteden aan programma's met een multi-cultureel programma, zoals Binnenland, Telelens en Tante Fatma. Maar Turken kijken er zelden of nooit naar.

Bij Cetas Communicatie is een echtpaar uit de buurt komen binnenlopen. Aydogan laat hun een mapje zien met foto's van hoe de schotel aan gevel of balkon kan worden bevestigd. Waarom zij een schotel aanschaffen? Het echtpaar kijkt elkaar aan. “Goede vraag”, zegt de man in het Nederlands. Ze hebben er lang over nagedacht, hun oudste zoon gaat volgend jaar naar de brugklas en het is niet de bedoeling dat hij de hele dag voor de televisie hangt, maar de uitgebreide nieuwsuitzendingen van de Turkse commerciële zenders willen ze toch niet missen. En verkoper Aydogan zegt: “Je kunt ook vragen: Waarom nemen Nederlanders hun complete schotelantenne mee naar de camping in Spanje?” Het Turkse echtpaar blijft in ieder geval hun abonnement op de kabel aanhouden.

De VECAI, de branchevereniging van kabelexploitanten, hecht weinig waarde aan de uitkomst van het onderzoek van de NPS dat schotelbezitters in groten getale hun kabelabonnement opzeggen. Maar dat betekent niet dat de kabelexploitanten gelukkig zijn met het toenemende schotelbezit. “Het is duidelijk dat etnische minderheden in bepaalde steden een belangrijke doelgroep zijn”, zegt juridisch medewerker J. van den Beukel. Het ligt volgens hem voor de hand dat kabelexploitanten in de toekomst “voor de zware kijkers onder etnische minderheden een extra pakket samenstellen”. Maar achter zijn bureau klapt schotelverkoper Aydogan met een grijns het mapje met foto's dicht. “Dan zijn ze dus wel mooi te laat.”