Toezicht

CONFLICTEN DOEN zich op gezette tijden in veel bedrijven en organisaties voor. Tussen het bestuur, de directie, de ondernemingsraad en het personeel kunnen de meningsverschillen hoog oplopen. Soms komen ze in de openbaarheid en als ook de hoogte van de salarissen in de strijd wordt gegooid, is men verzekerd van publiek spektakel.

Particuliere ondernemingen zijn er over het algemeen goed in om de vuile was binnenboord te houden. Maar het College van Toezicht Sociale Verzekeringen (CTSV), al enige tijd publiekelijk bezig met modder te smijten, is geen echte onderneming. Het is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO), een rechtspersoon op afstand van de overheid. ZBO's zijn een uitvloeisel van de gedachte dat verzelfstandiging van overheidstaken een goed idee is. Ze zijn geen verantwoording verschuldigd aan aandeelhouders en ook niet aan het parlement. Tot op grote hoogte kunnen ze hun eigen gang gaan. Bij het CTSV, een organisatie die toezicht houdt op de besteding van negentig miljard gulden per jaar in de sociale zekerheid, is dat volslagen fout gelopen.

VEERTIG JAAR lang was het toezicht op de sociale werknemersverzekeringen de taak van de Sociale Verzekeringsraad. Daarin maakten de vertegenwoordigers van de werkgevers en werknemers, aangevuld met kroonleden, de dienst uit. Aangezien de uitvoering van deze verzekeringen via de bedrijfsverenigingen ook in handen lag van de werkgevers- en werknemersorganisaties, controleerden de uitvoerders zichzelf. Toen de parlementaire enquête-commissie onder leiding van Buurmeijer in 1993 pleitte voor onafhankelijk toezicht omdat de SVR als toezichthouder had gefaald, was dat een even verstandige als voor de hand liggende oplossing.

Het CTSV bestaat amper een jaar en het staat inmiddels bekend als een organisatie vol frustraties en onderling wantrouwen. Boven de directie werd een voltijds-bestuur geplaatst bestaande uit oud-politici van PvdA-, CDA- en VVD-huize. Het was een recept voor competentieconflicten, met ziekteverlof naar huis gestuurde directieleden en politieke spelletjes van het bestuur. Verscheidene organisatie-adviesbureaus hebben het CTSV al als cliënt gehad, staatssecretaris Linschoten heeft kort geleden een externe adviseur aangesteld om de zaak te onderzoeken. Dat was niets te laat. Linschoten heeft in de CTSV-zaak wel flair maar weinig bestuurlijk talent getoond.

DE UITVOERING van de sociale zekerheid is nog steeds onderwerp van strijd tussen private versus collectieve regelingen. Na de Ziektewet is nu de WAO aan de beurt en het CTSV speelt daarbij als toezichthouder een onmiskenbare rol. Zijn de conflicten die zich bij het CTSV voordoen denkbaar bij particuliere verzekeraars? Daar vliegen ongetwijfeld ook mensen de laan uit en doen zich problemen voor, maar bedrijfsmatig geleide organisaties lossen dat in de regel doeltreffend op. Zo niet het CTSV. Dat vertoont alle tekortkomingen van een zelfstandig bestuursorgaan: diffuse bevoegdheden, onduidelijke regels en afwezigheid van een correctiemechanisme. Gevraagd: competente bestuurders in plaats van politieke benoemingen en ministeriële verantwoordelijkheid in plaats van het post-moderne middenveld.