Reconstructie moord Pasolini duldt geen tegenspraak; Complot tegen een profeet

Pasolini - Un delitto Italiano. Regie: Marco Tullio Giordana. Met: Carlo de Filippi, Nicoletta Braschi, Claudio Amendola, Paolo Graziosi. In: Amsterdam, The Movies; Rotterdam, Lantaren/Venster; Den Haag, Haags Filmhuis; Utrecht, 't Hoogt; Nijmegen, Cinemariënburg; Breda, Chassé Cinema.

Treft de complottheorie die Oliver Stone in JFK en Nixon omtrent de moord op president Kennedy ontvouwde vaak het verwijt ongeloofwaardig te zijn, het is zo goed als bewezen dat de moordenaar van filmer, dichter en cultuurfilosoof Pier Paolo Pasolini niet alleen opereerde. De nauwgezette reconstructie van die moord en het daarop volgende proces tegen de verdachte Pino Pelosi in de speelfilm Pasolini - Un delitto Italiano van regisseur Marco Tullio Giordana duldt dan ook weinig tegenspraak. In het tijdperk dat de profetische uitspraken van Pasolini over de Italiaanse samenleving bevestigd worden door het proces tegen ex-premier Andreotti wegens connecties met de mafia en de legale machtsgreep van mediakoning Silvio Berlusconi, lijkt het Pasolini-trauma bijna opgelost. Giordana hoedt zich voor het expliciet formuleren van de theorie dat Pasolini niet het slachtoffer werd van 'een flikkerzaakje', maar van een complot van de machthebbers van links en rechts op wie de filmer zijn filippica's placht af te vuren. Giordana beperkt zich tot het aandragen van puzzelstukjes die slechts onaannemelijk maken dat de schandknaap Pelosi de moord alleen pleegde.

Opzienbarend is die conclusie dus niet meer. Waarom zou een bij het Romeinse station opgepikte hoerenjongen immers vlak voor het voltooien van de transactie ineens in beschaamde woede ontsteken? Juist de geloofwaardigheid van Giordana's betoog, dat fascistisch georiënteerde vrienden van Pelosi en terzijde geschoven 'undercover'-rechercheurs uit het criminele milieu als argumenten naar voren schuift, maken van Pasolini - Un delitto Italiano een rechtvaardige, maar weinig opwindende film. We zijn niet zo geïnteresseerd in de gedetailleerde reconstructie van een twintig jaar oude moordzaak, als die niet een of andere dramatische of politiek-historische meerwaarde vertegenwoordigt. In beide opzichten betoont Giordana zich een voorzichtig man; dat maakt hem misschien tot een nobeler mens dan Oliver Stone, maar ook tot een minder boeiend filmmaker.

Wel verdient Giordana respect voor zijn zorgvuldigheid en de precisie waarmee hij het mechaniek van de Italiaanse doofpot blootlegt. Pelosi zal waarschijnlijk zijn geheim mee het graf innemen, zoals het een goede Italiaan betaamt. De film voegt aan die onveranderlijke loyaliteit van de 'underdog' niets toe. Pasolini zou de eerste zijn om Pelosi te verdedigen in zijn keuze om in leven te blijven.