Leger in Duitsland komt moeilijk aan dienstplichtigen

BONN, 6 MAART. Het Duitse leger dreigt in de komende jaren “grote moeilijkheden” te krijgen om voldoende dienstplichtigen te vinden. De groei van het aantal dienstweigeraars en de allengs kleinere omvang van de lichtingen kunnen de politiek gewenste grondslag van een dienstplichtigenleger gaan ondermijnen.

Dit schrijft de parlementaire inspecteur-generaal van de strijdkrachten, het Bondsdaglid Claire Marienfeld (CDU), in haar jaarrapport over de toestand van de Bundeswehr. Zij is het niet eens met minister Volker Rühe (Defensie, CDU), die onlangs nog verzekerde dat de legervorming tot het jaar 2000, met een voorziene omvang van de Bundeswehr van 350.000 man, niet in gevaar zal komen door een tekort aan dienstplichtigen.

In haar toelichting wees mevrouw Marienfeld er gisteren op dat in de afgelopen jaren alleen voldoende dienstplichtigen beschikbaar kwamen doordat ook de jongere mannen uit “oudere” jaargangen werden opgeroepen. Door de per 1 januari 1996 ingevoerde dienstplichtverkorting tot tien maanden is een jaarlijks aantal van 183.000 werkelijk beschikbare dienstplichtigen noodzakelijk. Door de groei van het aantal dienstweigeraars en het feit dat oudere lichtingen niet meer genoeg “reserves” bevatten dreigen problemen te ontstaan, meent zij.

Minister Rühe gaat ervan uit dat de legervorming niet in gevaar komt zolang niet meer dan 28 procent van de opgeroepenen weigert soldaat te worden en in plaats daarvan vervangende (civiele) dienst doet. Maar in haar rapport toont de inspecteur-generaal met cijfers aan dat deze vooronderstelling van Defensie door de feiten achterhaald is. In 1995 weigerde één op de drie dienstplichtigen militaire dienst te doen. Het aantal dienstweigeraars in een jaar kwam daarmee op een nieuw record van 169.659 (het vorige, 151.212, was in 1991, het jaar van de bij de Duitse bevolking zeer omstreden Golfoorlog).

Volgens Marienfeld moet de Bundeswehr aantrekkelijker worden, haar beeld in de samenleving moet worden verbeterd. Daaraan moet ook worden gewerkt in het onderwijs, waar niet of nauwelijks aandacht aan de plaats en de taken van het leger wordt geschonken. Hoewel de grondwet dienstweigering als uitzondering op de regel toestaat, leeft in de samenleving het idee van een vrije keuzemogelijkheid tussen dienstplicht en vervangende dienstplicht. Jongeren die voor vervangende dienstplicht kiezen kunnen in Duitsland in het algemeen op meer sympathie rekenen dan zij die dienen als soldaat, schrijft de inspecteur-generaal. Zij is overigens niet voor de herinvoering van een gewetenstoetsing van dienstweigeraars, die zij bovendien niet “politiek haalbaar” acht. Het arrest waarin het Constitutionele Hof de strafbaarheid van de kwalificatie “Soldaten zijn moordenaars” als minder zwaarwegend aanmerkte dan het grondrecht op vrije meningsuiting, zorgt voor veel onvrede in de Bundeswehr, merkt zij in dat verband op.

Overigens meldt het rapport een reeks gevallen van ruwe of zelfs strafwaardige handelingen jegens dienstplichtigen, al zouden die dan op zichzelf staan en “niet representatief” zijn voor het algemene beeld. Het aantal gewelddadigheden met een rechts-radicale achtergrond in het leger beliep in 1995 omstreeks 60 en is daarmee duidelijk minder dan in vorige jaren.