Huiselijke ruzies rondom de gevulde kalkoen

Home for the Holidays. Regie: Jodie Foster. Met: Holly Hunter, Robert Downey Jr, Anne Bancroft, Dylan McDermott, Charles Durning, Geraldine Chaplin, Steve Guttenberg, Cynthia Stevenson. In 7 theaters.

Opzienbarend kun je het uitgangspunt van Home for the Holidays niet noemen; het familieleven tijdens de feestdagen is een favoriet onderwerp van (toneel)schrijvers en cineasten, en zowel de bijbehorende claustrofobische sfeer aan de eettafel als de onvermijdelijke emotionele uitbarstingen zijn al bijna verworden tot clichés. Gelukkig heeft Jodie Foster zich hierdoor in haar tweede regie niet van haar stuk laten brengen: met het tragikomische Home for the Holidays laat ze zien dat zelfs het platst getreden pad nog verrassingen biedt - als je maar goed genoeg kijkt.

Anders dan in haar regiedebuut Little Man Tate (over een eenzaam wonderkind) speelt Foster zelf niet mee in Home for the Holidays. De hoofdrol is voor Holly Hunter, die met een mengeling van cynisme en meisjesachtigheid een alleenstaande moeder speelt die voor het jaarlijkse Thanksgiving-diner naar haar ouders in Baltimore gaat.

Claudia Larsons leven ligt in scherven: ze heeft net haar baan als schilderijenrestaurateur verloren, in de liefde is ze ongelukkig, en op het doen en laten van haar vijftienjarige dochter heeft ze geen enkele invloed. Een lang weekend in het ouderlijk huis is het laatste waaraan ze behoefte heeft, maar zelfs depressies wijken voor plichtsbesef.

Iedereen met (schoon)ouders en een hekel aan religieuze feestdagen zal de perikelen van de familie Larson herkennen, ook al zijn ze door Foster en haar scenarioschrijver zwaar aangezet. Claudia's moeder is een overheersende vrouw (perfect gespeeld door de specialist in oudere-vrouwenrollen Anne Bancroft) die haar dochter behandelt als een klein kind en van haar zoon niet accepteert dat hij homoseksueel is. Claudia's zusje is een burgertrut die de ongebonden Claudia minacht en op voet van oorlog verkeert met haar broer.

Geen van de Larsons gaat de confrontatie uit de weg, behalve de goedmoedige vader (Charles Durning) die soms geschokt, soms geamuseerd toekijkt bij de rituele loopgravenoorlog die zijn gezin uitvecht onder het motto 'Thanksgiving is er om elkaar te treiteren'.

Foster heeft haar film onderverdeeld in tien aktes, die worden gescheiden door ironische tussentitels ('Mom and Dad', 'Relatives', 'More Relatives', 'Clean-up', 'Now What?'). Eerst worden een voor een de personages geïntroduceerd, daarna worden zonder haast of bestudeerdheid de onderlinge spanningen aangestipt, en uiteindelijk komt alles samen in de even komische als pijnlijke sleutelscène rondom de gevulde kalkoen.

Het is een prestatie dat Foster ook na deze climax de spanning in de film weet te houden, en niet in de verleiding komt om haar personages na de Big Bang vrede te laten sluiten en gelouterd naar huis te sturen. Een voorlopig happy end is alleen voor Claudia weggelegd; haar andere familieleden gaan uit elkaar in de overtuiging dat ze bij een volgende feestelijke gelegenheid gedoemd zijn om het oude zeer weer op te rakelen. Daar ben je familie voor.

Home for the Holidays is onderkoeld en strak gefilmd, maar dat wil niet zeggen dat de film vrij is van sentimentaliteit. Vooral aan het eind, wanneer Claudia haar vader 'betrapt' bij het kijken naar idyllische oude filmpjes van zijn kinderen, verslapt Fosters vaste hand. Te graag wil ze behagen, te graag wil ze antwoord geven op de vraag die alle personages bezighoudt: what's the point - van Thanksgiving, van familie, van het leven. Op het niet al te sterk bezette filmfestival van Berlijn was Jodie Foster eregast en Home for the Holidays hors concours. Ongetwijfeld tot opluchting van de concurrentie, want zelfs met het sentimentele einde was de film een grote kanshebber geweest voor de Gouden Beer die uiteindelijk naar dat andere familiedrama Sense and Sensibility is gegaan. Daarnaast had Robert Downey Jr de acteursprijs moeten krijgen: zijn interpretatie van Claudia's onuitstaanbare, maar ontwapenend grappige broer roept een klein beetje afschuw en een heleboel sympathie op; zijn Jurassic Park-imitatie op de auto van zijn saaie zwager ('Rexie heeft honger') bezorgde me zelfs even de slappe lach.