Dole dichterbij kandidatuur maar niet vrij van problemen

WASHINGTON, 6 MAART. Met de reeks klinkende overwinningen die Bob Dole gisteren in de Republikeinse voorverkiezingen behaalde heeft hij eindelijk beantwoord aan de hooggespannen verwachtingen die van hem maandenlang de gedoodverfde Republikeinse presidentskandidaat hebben gemaakt. Zijn futloze campagne in Iowa en New Hampshire, en de tegenvallende resultaten daar en in Arizona, dreigden Doles kansen op de nominatie ernstig in gevaar te brengen. Ondanks de steun van vrijwel het gehele partij-apparaat leek Dole, die twee keer eerder vergeefs een gooi naar het presidentschap deed, geen beslissende voorsprong te kunnen nemen op zijn rivalen.

Maar nu lijkt hij dan toch op weg naar de Republikeinse nominatie. Nadat Pat Buchanan hem in New Hampshire had afgetroefd, en Steve Forbes in Arizona, begon zaterdag in South Carolina het tij te keren. De uitslagen van gisteren laten overtuigend zien dat Dole de voorkeur geniet van Republikeinen in zulke uiteenlopende staten als Georgia, in het hart van het zuiden, Colorado, met de hoofdstad Denver aan de voet van de Rocky Mountains, en Connecticut, aan de oostkust.

Opiniepeilingen geven aan dat hij gisteren zowel gematigde als meer conservatieve Republikeinen trok - ook grote aantallen aanhangers van de rechtse christelijke stroming. Kiezers die ongerust zijn over de economie kozen voor Dole, maar ook kiezers die zich het meest zorgen maken over morele problemen in Amerika.

Bovendien laten peilingen zien dat afkeer van Buchanan kiezers naar Dole heeft gedreven, als de kandidaat met de meeste kans de opmars van de voormalige televisiecommentator tot staan te brengen. Als Lamar Alexander en Richard Lugar vandaag inderdaad hun campagne opgeven zal dat Doles positie als alternatief voor Buchanan nog versterken.

Twee politieke buitenstaanders blijven over als Doles grootste rivalen, de voormalige televisiecommentator Buchanan en de uitgever en miljonair Forbes. Geen van beiden heeft ooit een politieke functie bekleed en geen van beiden heeft een brede basis in de Republikeinse partij. Dat laatste maakt het voor de partij moeilijk hen onder druk te zetten, zoals met Alexander en Lugar wel is gebeurd, om de strijd op te geven ten gunste van een spoedig herstel van de eenheid van de partij.

Buchanan heeft herhaaldelijk gezegd in de race te zullen blijven tot aan de conventie, zoals hij vier jaar geleden ook heeft gedaan in zijn kansloze campagne tegen de toenmalige president George Bush. In staten als Texas, Florida en California hoopt hij Dole nog te kunnen verslaan. Maar ook als Buchanan tot de conclusie komt dat de nominatie voor hem niet haalbaar is, kan hij nog besluiten door te gaan om zoveel mogelijk steun te verwerven voor zijn ideeën, en om die ideeën met zoveel mogelijk kracht naar voren te kunnen brengen tijdens de conventie.

Forbes lijkt in elk geval nog om New York te willen strijden, waar hij een miljoen dollar heeft besteed aan het juridische gevecht om op de kieslijst te komen, en nog eens meer dan een miljoen aan reclamespotjes op de televisie. Maar als financier van zijn eigen campagne zal hij een hopeloze strijd waarschijnlijk niet willen voortzetten.

Voor Dole is het niet aantrekkelijk om nog lang door Forbes afgeschilderd te worden als de kandidaat van de status quo en de vertegenwoordiger van de politiek-oude stijl, net zo min als het hem goed zal doen als Buchanan tot augustus blijft doorgaan hem af te schilderen als een compromisfiguur die niet pal staat voor de conservatieve beginselen. Het kan aan zijn kansen als uitdager van president Clinton alleen maar afbreuk doen.

Maar de felle retoriek van Buchanan heeft voor Dole ook een keerzijde. Als de coalitie van kiezers die hij gisteren achter zich verenigd heeft inderdaad gebouwd is op angst voor de opkomst van Buchanan, dan heeft Dole er baat bij dat dat schrikbeeld niet al te snel verdwijnt, althans niet zolang er nog een ander alternatief, Forbes, in de race is.

Buchanan lijkt na zijn overwinning in New Hampshire, die zijn campagne ineens een grote vaart gaf, een ernstige taxatiefout gemaakt te hebben. Hij koos er niet voor zich onmiddellijk wat gematigder op te stellen, om zo zijn basis te verbreden. Had hij dat gedaan - bijvoorbeeld door een serieuze toespraak aan een universiteit te houden of door een bezoek te brengen aan een gaarkeuken of tehuis voor daklozen - dan had hij wellicht het etiket van extremist kunnen afschudden en een breder publiek aangesproken. Maar door - toen alle aandacht in het land op hem gevestigd was - triomfantelijk zijn rebelse rol te benadrukken, in woord en gebaar, schrok hij juist mensen af.

Hoewel Dole gisteren een belangrijke stap dichter bij zijn grote ambitie is gekomen, zijn er nog grote problemen voor zijn kandidatuur. Ondanks al zijn ervaring bleek hij de afgelopen dagen nog steeds niet duidelijk zijn standpunt te kunnen verwoorden over abortus - nog altijd een heet hangijzer in de Republikeinse partij. Buchanan zal zijn uiterste best doen de partij en de genomineerden vast te leggen op een ondubbelzinnige verbodsbepaling, ook al blijkt uit peilingen dat Republikeinse kiezers daar in meerderheid niet voor zijn.

Meer in het algemeen heeft Dole moeite duidelijk te maken wat hij in zijn eventuele presidentschap wil doen. Deze week kwam hij niet verder dan: “Mijn visie op Amerika is dat we een beter Amerika moeten hebben.” Gisteravond zei hij zelf al dat hij een doener is en geen prater, maar hij heeft nog veel campagnemaanden in het vooruitzicht waarin hij af en toe toch iets zal moeten zeggen.