Multi-media roman van Mexicaanse schrijfster Laura Esquivel met opera-aria's en stripverhalen; Zoektocht naar een tweelingziel in het jaar 2200

AMSTERDAM, 5 MAART. Haar eerste boek Rozen en tortillas (Como agua para chocolate) uit 1989 werd een bestseller, hoewel het door critici met gemengde gevoelens was ontvangen. Nu ligt de vertaling van het tweede boek van de Mexicaanse schrijfster Laura Esquivel (45) in de boekwinkels, net voor de Boekenweek die op 12 maart begint en in het teken staat van Latijns-Amerikaanse literatuur. De wetten van de liefde (La ley del amor) wordt aangeprezen als 'het eerste multi-media boek', omdat ook beeld en muziek er een rol in spelen.

In Spaanssprekende landen zijn er sinds oktober 220.000 exemplaren van verkocht. Net als het eerste boek zal ook deze roman worden verfilmd. “Een aantal Amerikaanse cineasten heeft al belangstelling getoond, onder wie Robert Redford. Hij is nu de Engelse vertaling aan het lezen en ik hoop dat hij het gaat doen,” zegt Esquivel, die in Amsterdam was voor de promotie van haar boek. “De Engelse versie is nog niet uit, maar het boek is in Spaanstalige landen zeer goed ontvangen, behalve in mijn eigen land. Dat had ik al verwacht, want een boek dat een commercieel succes is wordt in Mexico meestal geweldig aangevallen.”

Terwijl haar eerste boek een soort kookboek in romanvorm was - met recepten van Mexicaanse gerechten - dat zich grotendeels in een keuken afspeelde, heeft De wetten van de liefde het hele universum als plaats van handeling. Mensen zijn in staat door middel van 'desintegratie' van de ene planeet naar de andere te wippen en kunnen via de 'televirtual' lijfelijk aanwezig zijn bij gebeurtenissen op aarde en daarbuiten. Het is een complex boek met een lichte, humoristische toon, waarin geschiedenis, science fiction, reïncarnatie en paranormale verschijnselen door elkaar heen lopen en waarin voortdurend wordt gewisseld van tijd en vertelperspectief. Deze keer zijn er geen recepten, maar is er muziek, echte muziek. Op een bijgeleverde cd staan aria's uit opera's van Puccini en liederen van Liliana Felipe, een uitgeweken Argentijnse zangeres die, zegt Esquivel, furore maakt in intellectuele kringen in Mexico-City. In het boek staat aangegeven wanneer men welk nummer moet beluisteren.

De aria's worden gebruikt bij een soort regressietherapie waarin de hoofdpersonen terugkeren naar gebeurtenissen uit vorige levens. De beelden die zij zien zijn in het boek in stripverhalen weergegeven. Nessun dorma uit Turandot begeleidt bijvoorbeeld een getekende verkrachtingsscène. Ter verhoging van het realiteitsgehalte is op de achtergrond wat gesnik en gesteun ingelast.

Esquivel: “Sommige critici hadden moeite met die combinatie van woord, beeld en muziek. Maar we leven in een audiovisuele samenleving, waarin die elementen volkomen zijn geïntegreerd. Dat moet ook in de literatuur kunnen, vind ik. Ik dacht alleen niet meteen aan een cd. Ik had wel van het begin af het idee om mensen op muziek van Puccini naar vorige levens te laten terugkeren.”

Waarom Puccini? De schrijfster maakt een theatraal gebaar naar haar hart. “Omdat zijn muziek je midden in de ziel raakt. Toen ik Nessun dorma hoorde ging er zó'n golf van emotie door me heen! Ik wilde de lezer in dat gevoel laten delen. Ik bedacht allerlei idiote oplossingen, zoals het laten klinken van muziek bij het openen van het boek, maar uiteindelijk heb ik op eigen kosten die cd laten maken, als cadeautje aan de lezer. Omdat een symfonieorkest te duur was, heb ik een bewerking voor kamerorkest laten maken en dat maakt de muziek nog intiemer en toegankelijker. Aan de ene kant benader je het boek dus als nuchtere lezer, aan de andere kant neem je direct deel aan de emotionele beleving van de hoofdpersonen.”

Esquivel gelooft zelf in reïncarnatie en ze staat daarin niet alleen. Bij een recente reis naar Argentinië merkte ze dat regressietherapie daar zelfs een hype is. “Ik heb zelf ook wel eens zoiets gedaan, al had dat meer te maken met het ontladen van negatieve energie. Ik ben ervan overtuigd dat gevoelens van haat, wraak en jaloezie je van binnen kunnen doen rotten en ziek maken. Pas als je je ontdoet van die negatieve gevoelens, sta je open voor liefde. Daarover gaat ook mijn boek. Maar overigens kan het me niet schelen of de beelden die bij me opkomen te maken hebben met een vorig leven, met mijn eigen verbeelding, of met een collectief onderbewustzijn. Het enige wat ik weet is, dat het mij heeft genezen.”

De roman begint in het jaar 1527, tijdens de verovering van Mexico door Hernán Cortés. De Spaanse legerkapitein Rodrigo Díaz verkracht een inheemse vrouw op de resten van de verwoeste 'piramide van de liefde', een heiligdom van de Azteken. De vrouw zweert wraak. Daarna springt de roman over naar het jaar 2200. De hoofdpersonen zijn aan hun zoveelste leven bezig. Op zoek naar hun 'tweelingziel' ontmoeten ze elkaar in een orgastisch samensmelten, zonder dat ze zich het verleden herinneren. Hun geluk is van korte duur; de man heeft zijn schuld van zijn vroegere wandaad nog niet afgelost en verdwijnt. De vrouw gaat naar hem op zoek in een ingewikkelde, eenzame queeste vol obstakels.

Net als in Orwells 1984 en Huxley's Brave new world, schetst Esquivel een totalitaire maatschappij als toekomstbeeld. De criminaliteit is uitgebannen, maar ten koste van de vrijheid van het individu. “Als je naar de wereld kijkt zoals hij nu is, ligt zo'n ontwikkeling het meest voor de hand”, verklaart ze. “Maar ik bouw ook veel ontsnappingsmogelijkheden in. Er is een illegale handel in lichamen, waardoor mensen hun ziel naar een ander lichaam kunnen verplaatsen, er is een zwarte markt voor verboden cd's. Er zijn talloze uitwegen voor wie ongehoorzaam wil zijn. Ik geloof in ongehoorzaamheid en rebellie. Machtsstructuren kunnen alleen bestaan dank zij een groep mensen die zich daaraan onderwerpt. In veel hoofdstukken van mijn boek speel ik met het idee dat we, door ons te conformeren aan de sociale orde, onze echte verantwoordelijkheden ontlopen.”

De laatste twee decennia is het aantal door vrouwen gescheven boeken in Latijns Amerika explosief toegenomen, met als grootste kassucces de Chileense Isabel Allende, schrijfster van onder andere Het huis met de geesten, dat ook vol zit met paranormale verschijnselen. Esquivel: “Boeken van vrouwen worden in Latijns Amerika steeds meer gelezen en gekocht. Maar een deel van de intellectuelen en critici doet dat af als een commercieel fenomeen, zonder een poging tot een diepere analyse. Ik denk dat in ons werelddeel behoefte is ontstaan aan een herwaardering van vrouwelijke eigenschappen en dat daarom de belangstelling voor vrouwenliteratuur is gegroeid. Daarmee bedoel ik overigens niet alleen boeken van vrouwen, maar boeken die zich bezig houden met innerlijke beleving, met dood, leven, emoties. Die kunnen evengoed door mannen geschreven zijn.”

Voor ze haar eerste boek publiceerde, schreef Esquivel jeugdtoneelstukken, waarin ze zelf speelde, en filmscenario's en gaf ook les in tuinieren. Ze woont in Mexico City met haar 20-jarige dochter, vader en nieuwe echtgenoot. Enkele jaren geleden is ze gescheiden van de Mexicaanse filmregisseur Alfonso Arau, die haar eerste boek heeft verfilmd. “Ik ben alweer bezig met een nieuwe roman en enkele scenario's. Waarschijnlijk ga ik ook de roman Eva Luna van Isabel Allende voor film bewerken. Ik heb De wetten van de liefde geschreven in een moeilijke periode, waarin ik mijn echtscheiding moest verwerken. Mijn leven vertoont veel paralellen met dat van de vrouwelijke hoofdpersoon, die ook momenten van enorme eenzaamheid en isolement doormaakt, maar uiteindelijk haar tweelingziel vindt.”