Peres tracht zijn politieke leven te redden

TEL AVIV, 4 MAART. De Israelische premier Shimon Peres heeft gisteren de moslim-fundamentalistische beweging Hamas de “totale oorlog” verklaard om zijn politieke leven te redden. Met de algemene verkiezingen van 29 mei in het vooruitzicht weet hij dat iedere aanslag zijn kansen om premier te blijven verder verkleint. De twee grote aanslagen van vorige week zondag in Jeruzalem en Ashkelon deden in opiniepeilingen zijn voorsprong op de Likud-kandidaat voor het premierschap, Binyamin Netanyahu, al vrijwel teniet.

De uitwerking van de moord op premier Yitzhak Rabin op 4 november 1995 leek voor de Arbeidspartij onder diens opvolger Peres gunstig te zijn. Na lang aarzelen besloot Peres van deze gunstige wind voor de vredespolitiek gebruik te maken door vervroegd algemene verkiezingen uit te schrijven. Hamas heeft door deze in wezen opportunistische politieke berekeningen van Peres een dikke rode streep gezet. Het 'Rabin-effect' is na zoveel rampen uitgewerkt.

De emoties worden nu gedreven door de begrafenissen van de slachtoffers van de niets en niemand ontziende terreur. Niet vrede maar persoonlijke veiligheid wordt zowel voor de zwaar in het defensief gedrongen Arbeidspartij als voor de van het kerende getij profiterende Likud-oppositie het hoofdthema in de algemene verkiezingen.

Netanyahu is mogelijk nog maar enkele maanden van het premierschap verwijderd. Opiniepeilingen wijzen constant uit dat de aarzelaars tussen Likud en de Arbeidspartij, tussen rechts en links, hun 'veiligheid' onder druk van de emoties en angsten bij de nationalistische partijen zoeken. Zij zullen op 29 mei bepalen of Netanyahu premier wordt of Peres het blijft.

Daarom is de aanslag van gisteren een slag in het gezicht van Shimon Peres die al eerder, in 1988, een verkiezingszege door zijn vingers zag glippen, als gevolg van een brandbom die nabij Jericho in een bus werd gegooid en waarbij enkele doden vielen. Peres, die op 73-jarige leeftijd droomt van een 'nieuw Midden-Oosten' en daar met hart en ziel voor vecht, zou wel eens als een tragische figuur in de Israelische politiek ten onder kunnen gaan. Want zeker na de aanslag van gisteren hebben de sentimenten de overhand op de rede. Het politieke debat wordt vanuit de buik gevoerd en in die buik prikkelen de angstgevoelens van miljoenen Israeliërs.

De 'woede van de straat' tegen de vredespolitiek van de Arbeidspartij, die vorige week al merkbaar was, is gisteren een politieke storm geworden. Het vertrouwen in het vredesproces, dat Peres gisteren niet dood verklaarde, is zo ernstig geschokt dat Peres zich genoodzaakt ziet het op zijn minst te bevriezen.

Hoewel Yasser Arafat gisteren snel en krachtig de aanslag in Jeruzalem veroordelde, hebben de ministers in Peres' regering hun vertrouwen in de Palestijnse leider verloren omdat hij niet hard genoeg tegen Hamas en de Islamitische Jihad in de door hem bestuurde gebieden in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever is opgetreden. Dat ook dit keer de zelfmoordenaar uit Hebron kwam, waar het Israelische leger nog de scepter zwaait, doet aan die Israelische verontwaardiging niets af. Oorzaak en gevolg worden door elkaar gehaald. In zijn woede - nog nooit verscheen Peres zo woedend en aangeslagen tegelijk voor de tv-camera's als gisteren - heeft Peres de volle last van de verantwoordelijkheid voor de rampen in Jeruzalem op Arafat afgewenteld.

Door Peres' bril gezien zullen de Palestijnen voor de zelfmoordenaars van Hamas collectief de zware prijs moeten betalen van de totale afscheiding van de Westelijke Jordaanoever en Gaza van Israel. Palestijnse arbeiders zullen voorlopig geen Israelische huizen bouwen of de straten vegen. En de politieke en 'militaire' leiders van Hamas gaan moeilijke tijden tegemoet. Peres heeft in zijn verontwaardiging deze organisatie de totale vernietiging aangezegd. Israels soldaten en andere diensten zullen geen grens respecteren en geen middel schuwen om dit doel te bereiken.

Met zoveel spanning tussen Israel en het Palestijnse zelfbestuur en met zoveel onrust en bloedvergieten nog in het vooruitzicht ziet het er voor een snelle vreedzame afwikkeling van het Israelisch-Palestijnse vredesproces somber uit. Peres had anders gewild. Yasser Arafat ook. Beide Nobelprijswinnaars voor de vrede (Rabin kreeg die prijs ook) zijn door de terreur van Hamas in een hoek gedreven. Een arbiter anders dan de emotie is er niet meer.