Déwa Ruci

Déwa Ruci: ƒ 62,50 op giro 444600 tnv. VPRO Publieksservice, ovv 'Déwa Ruci'. Inl: 035-6712213.

De historicus J. Huizinga vergeleek de etherische klanken van de Indonesische gamelanmuziek ooit met 'maneschijn op het water'. Dat is een treffende beeld: het gamelanspel is ijl, ongrijpbaar, beweeglijk en op een vreemde manier tegelijk stilstaand. Voor niet-geoefende oren in de oosterse klankwereld gebeurt er weinig in deze muziek, voortgebracht door gongachtige instrumenten, trommels, toetsinstrumenten (bestaande uit langwerpige ijzeren plaatjes van verschillende lengte) en blaasinstrumenten (o.a. de bamboefluit).

Gamelanmuziek hoort onverbrekelijk bij het Javaanse schimmenspel met leren poppen, fijnzinnig gebeiteld. In Djokjakarta en Solo (Surakarta) begeleidt gamelan de kratondansen. Het schimmenspel speelt zich gedurende de hele nacht af; een poppenspeler vertelt pratend en met zijn poppen manipulerend een schier eindeloos verhaal van oorlog, politiek, liefde, krijg, tweedracht.

Bij de VPRO is een cd-box verschenen met opnamen van het gamelanorkest, behorende bij het schimmenspel Déwa Ruci. Liefst drieëneenhalf uur duurt de uitvoering, gemaakt tijdens het Internationaal Poppentheater Festival in Amsterdam, op 23/24 november 1987. Een begeleidend tekstboekje geeft nauwkeurig uitleg over muziek en voorstelling.

Het is, denk ik, onmogelijk van de muziek te genieten zonder ooit een schimmenspel in werkelijkheid te hebben gezien; ik zag er ooit een op Bali, middenin het woud, de hele nacht door. Dat was een onvergetelijk-mystieke ervaring. Zonder beeld of herinnering aan beelden blijft het abstracte, moeilijk toegankelijke muziek. Een soort droomachtige minimalmusic, met soms ineens heftige versnellingen en uitbarstingen. In de Hollandse huiskamer komt ze goed tot haar recht als de bewoners ervan banden met Indonesië hebben; pas dan ontvouwt ze haar ware, subtiele schoonheid.