Betere politieke en economische samenwerking met Azië; Top Bangkok 'legt brug naar EU'

BANGKOK, 4 MAART. De tevredenheid onder de deelnemers was groot afgelopen zaterdagmiddag toen de eerste top tussen regeringsleiders van de vijftien lidstaten van de Europese Unie en tien Aziatische landen in Bangkok was beëindigd. De ontmoeting kan de boeken in als 'historisch' en 'succesvol'. Na twee dagen praten, met als centraal thema 'elkaar beter leren kennen', is de brug gelegd voor een betere politieke dialoog tussen de twee werelddelen en kunnen met name de Europeanen zich verheugen op uitbreiding van samenwerking op economisch terrein met 's werelds snelst groeiende economieën.

Europa en Azië willen de komende jaren, zo blijkt uit het slotcommuniqué, niet alleen hun onderlinge handel en investeringen uitbreiden. Ook gaat men op zoek naar kennisuitwisseling op het gebied van technologie en wetenschap en samenwerking bij de bestrijding van drugshandel en criminaliteit. Verder zal een Azië-Europa zakenforum worden opgezet waarin bedrijfsleven en overheid uit beide werelddelen elkaar frequent zullen ontmoeten voor overleg. Het forum, dat de bijnaam 'mini-Davos' kreeg, zal nog dit jaar voor het eerst worden georganiseerd in Frankrijk.

Premier Kok, die zich enthousiast toonde over alle plannen en initiatieven, prees na afloop de door de Thaise gastheren gekozen formule waardoor de ontmoeting een informeel, flexibel en pragmatisch karakter had. Met uitzondering van de noodzakelijke tolken, die de barrières van zeventien vertegenwoordigde talen wegnamen, waren de regeringsleiders een paar uur per dag alleen met elkaar, zonder delegaties. “Dat maakte het veel persoonlijker. Ik heb de Aziatische collega's beter leren kennen. De volgende keer gaan we zaken doen”, aldus de premier.

Hoewel het aan concrete resulaten ontbrak, staat de zwaarte van de verschillende delegaties tijdens de tweedaagse top in de Thaise hoofdstad borg voor de uitvoering van de lijst initiatieven. Vooral de aanwezigheid van de Britse premier Major, de Franse president Chirac en de Duitse regeringsleider Kohl vormde voor de Aziatische gesprekspartners voldoende bewijs voor de grote waarde die Europa op dit moment hecht aan betere betrekkingen met Azië.

Kohl, die eind vorig jaar al een rondreis door Azië maakte, roept al maandenlang dat Europa zich niet langer minzaam moet opstellen tegenover dit werelddeel. Kohl had zich door zijn uitlatingen in een voortrekkersrol gemanouvreerd voor de top. In Bangkok kreeg hij massale steun van zijn Europese collega's. “Door onderling meer interesse in elkaar te tonen en op zoek te gaan naar meer synergie, kunnen Azië en Europa, na een periode van vervreemding, weer dichter naar elkaar toegroeien. We beschouwen elkaar nu weer als regio's die elkaar wederzijds kunnen verrijken”, concludeerde Kohl tevreden na afloop van de top.

Dit proces kan, volgens een aantal Aziatische leiders, versneld worden door de Europeanen beter voor te lichten over alle veranderingen die Azië de afgelopen decennia heeft ondergaan. De grootste hobbel in de onderlinge relatie is voor veel Aziaten de neiging van sommige Europeanen om terug te vallen in hun koloniale rol die zij vroeger in Azië hebben gehad.

De Maleisische premier Mahathir Mohamad, die van alle Aziatische regeringsleiders door de jaren heen de scherpste kriticus richting Europa is geweest, deed in dat verband een aardig voorstel. Hij suggereerde om Europeanen beter voor te lichten over het huidige Azië. “Omdat er zoveel Aziatische studenten naar Europese of Amerikaanse universiteiten gaan voor hun opleiding, weten Aziaten in veel gevallen veel meer over Europa en de Verenigde Staten, dan Europeanen of Amerikanen weten van Azië”, zei Mahathir in Bangkok. In het slotdocument prijkt daarom nu ook een plan voor een uitwisselingsprogramma op educatief en cultureel gebied.

Het succes van de top is ook deels te danken aan het bewust uitsluiten van gevoelige onderwerpen in het overleg. Controversiële zaken, als de mensenrechten-situatie in enkele Aziatische landen, waren taboe. Toch is over dit onderwerp gesproken. In de bespreking tussen de ministers van buitenlandse zaken, die parallel aan de top plaats had, was het volgens minister Van Mierlo zelfs het enige onderwerp waarover echt inhoudelijk is gesproken. “We concludeerden dat het stom is om van dit probleem weg te lopen. Het moet dus op de agenda, en we zullen woorden moeten vinden om op dit punt progressie te boeken”, zei Van Mierlo. In het slotcommuniqué van zeven pagina's is een compromis gevonden om dit streven weer te geven. Er staat letterlijk dat tussen Azië en Europa “een dialoog moet worden gevoerd op basis van wederzijds respect, gelijkheid, bevordering van fundamentele rechten, en non-interventie in elkaars binnenlandse zaken.”

Dit compromis heeft het succes van de top uiteindelijk niet nadelig beïnvloed. Kok en zijn Europese collega's kunnen voldaan terugkijken op de top. Hoewel de bijeenkomst, alleen al door de aanwezigheid van zoveel regeringsleiders in Bangkok, moeilijk kon mislukken, is er toch meer bereikt dan tevoren werd verwacht. De verbinding tussen de twee werelddelen is daadwerkelijk gelegd. Het is een kwestie van tijd voordat de eerste resultaten zichtbaar worden. Europa kan zich, in een tijd waarin het zelf kampt met hoge werkloosheid en trage economische groei, richten op vergroting van export naar de explosief groeiende Aziatische economieën. Tegelijkertijd zien de Europeanen uit naar meer Aziatische investeringen in Europa.

Voor Azië ligt de winst vooral in het gegeven dat de voormalige koloniale heersers uit Europa nu op voet van gelijkheid met de Aziaten willen praten en overleggen. Verder is het voor de Aziische landen van belang dat de Amerikaanse en Japanse dominantie in Azië afneemt door het aantrekken van de banden met Europa.

Azië en Europa hebben in Bangkok een officieel overlegorgaan gecreëerd. ASEM (Asia-Europe Meeting) wordt niet geïnstitutionaliseerd - dus blijft voorlopig zonder eigen secretariaat en gebouw - maar de volgende ontmoetingen staan al wel op de agenda: over twee jaar komen de regeringsleiders weer samen in Londen en in 2000 is Zuid-Korea gastheer. En wat belangrijker is, ook voor de stabiliteit in de wereld: via ASEM is in de driehoek Noord-Amerika, Europa en Azië, de drie supermachten van de 21-ste eeuw, de tot nu toe ontbrekende link tussen Europa en Azië definitief gelegd.