'Overheid faalde op alle fronten in affaire TCR'

ROTTERDAM, 2 MAART. Een wetenschappelijke onderzoekscommissie heeft zware kritiek op de manier waarop de overheid de milieuwetten bij het afvalverwerkingsbedrijf Tankcleaning Rotterdam (TCR) heeft gehandhaafd. Het heeft op alle fronten aan bestuurlijke regie ontbroken, concludeert de commissie.

Het onderzoek vond plaats in opdracht van Rijkswaterstaat, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Rotterdam. De commissie stond onder leiding van de bestuurskundige prof. E. ten Heuvelhof van de Technische Universiteit Delft.

Wegens flagrante aantasting van het milieu, door jarenlang op grote schaal illegaal chemisch afval in de Botlek te lozen en wegens belasting- en subsidiefraude veroordeelde de rechtbank in Rotterdam in oktober vorig jaar zes leidinggegevende figuren van TCR - waaronder de eigenaren, de drie broers Langeberg - tot forse gevangenisstraffen. De officier van justitie sprak over de grootste milieu-affaire die Nederland ooit gekend heeft.

Hoewel de drie overheden twijfelden over hun steun aan TCR deugde het toezicht op de bedrijfsvoering van de onderneming niet. Maar niemand regisseerde het wantrouwen, zodat niet afdoende werd ingegrepen. Op een bepaald moment was ieder ambtelijk wantrouwen jegens TCR verdwenen. Onder minister E. Nijpels liet het ministerie van VROM het er volgens de commissie al bij zitten. “Hoewel VROM zeer wantrouwend was, blijkt een cruciale brief tijdelijk zoekgeraakt.” En ofschoon toenmalig minister van Verkeer en Waterstaat N. Smit-Kroes zelf vol wantrouwen was, bleek haar departement “te sterk aan TCR gecommitteerd”, aldus het rapport.

“Het beeld van zachte heelmeesters dringt zich wel in heel sterke mate op. De overheid stelde zich op als opvoedende pedagoog die een helpende hand toestak. Een sluw bedrijf weet hier gebruik van te maken. TCR slaagde erin overheden tegen elkaar uit te spelen”, zegt de commissie. Die meent overigens dat het met TCR wel fout moest gaan omdat bij de oprichting van de havenontvangstinstalltie “institutionele bakfouten”- waren gemaakt, waardoor de overheid - die volgens internationale verdragen een havenontvangstinstallatie nodig had - deels afhankelijk werd van TCR. Dit terwijl er bij TCR prikkels bestonden voor frauduleus gedrag. Het bedrijf moest bepaalde afvalstromen innemen, maar kon die niet verwerken.

Volgens gedeputeerde G. Brouwer van de provincie Zuid-Holland geeft het rapport goede aanwijzingen hoe de overheid het handhavingsbeleid kan aanscherpen. “We moeten zoeken naar een methode voor verwerking van chemisch afval waarbij de betaling niet aan het begin van het proces plaatsvindt. Ook is gebleken dat onze controles te voorspelbaar waren. Die moeten dus verrassender worden.”

Rijk, provincie en Rotterdam zeggen inmiddels meer inspecteurs en professionaliteit in huis te hebben. Daarnaast bestaat sinds kort een Kernteam zware milieucriminaliteit. Hiermee werken de handhavers nauw samen met een aantal politiekorpsen en het Milieubijstandsteam van VROM.

De commissie heeft zich niet bezig gehouden met de subsidie- en belastingfraude bij TCR. Daarover loopt nog een onderzoek van de Algemene Rekenkamer.